Στο σπίτι μπορεί να τρώει κανονικά το φαγητό του, να δοκιμάζει λαχανικά, να κάθεται στο τραπέζι και να ακολουθεί ένα σχετικά σταθερό πρόγραμμα. Στις διακοπές, όμως, όλα μοιάζουν να αλλάζουν. Ξαφνικά θέλει μόνο πατάτες, μακαρόνια, ψωμί, παγωτό ή σνακ. Στην ταβέρνα αρνείται να δοκιμάσει οτιδήποτε νέο, στο ξενοδοχείο τρώει ελάχιστα και στην παραλία ζητά συνεχώς κάτι γλυκό ή αλμυρό.
Για πολλούς γονείς, αυτή η αλλαγή προκαλεί άγχος. Αναρωτιούνται αν το παιδί τρέφεται σωστά, αν θα χάσει τη ρουτίνα του ή αν θα επιστρέψει στο σπίτι με ακόμη πιο δύσκολες διατροφικές συνήθειες. Η αλήθεια είναι ότι στις διακοπές είναι πολύ συνηθισμένο τα παιδιά να τρώνε διαφορετικά από ό,τι στο σπίτι. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει πρόβλημα.
Οι διακοπές αλλάζουν το περιβάλλον, τις ώρες, τον ύπνο, τη δραστηριότητα και τη διάθεση του παιδιού. Είναι λοιπόν λογικό να επηρεάζεται και το φαγητό. Το ζητούμενο δεν είναι να γίνει κάθε γεύμα μάχη, αλλά να κρατηθεί μια βασική ισορροπία χωρίς πίεση, φωνές και ενοχές.
Γιατί τα παιδιά τρώνε διαφορετικά στις διακοπές;
Τα παιδιά βασίζονται πολύ στη ρουτίνα. Στο σπίτι ξέρουν πότε τρώνε, πού κάθονται, ποια φαγητά υπάρχουν συνήθως και τι περιμένουν οι γονείς από εκείνα. Στις διακοπές, όλα αυτά αλλάζουν.
Μπορεί να ξυπνούν πιο αργά, να κοιμούνται διαφορετικές ώρες, να τρώνε σε ταβέρνες, να βρίσκονται πολλές ώρες στη θάλασσα ή να περνούν τη μέρα τους με περισσότερη ένταση και λιγότερη ξεκούραση. Η ζέστη επίσης μπορεί να μειώσει την όρεξη, ειδικά τις μεσημεριανές ώρες.
Υπάρχει και κάτι ακόμη: στις διακοπές τα παιδιά έχουν πρόσβαση σε περισσότερους πειρασμούς. Παγωτά, χυμοί, αναψυκτικά, πατατάκια, κρουασάν, γλυκά, μεζεδάκια και φαγητά που δεν υπάρχουν καθημερινά στο σπίτι εμφανίζονται πολύ πιο συχνά μπροστά τους. Είναι φυσιολογικό να τα διεκδικούν περισσότερο.
Δεν χρειάζεται πανικός για λίγες μέρες
Αν το παιδί για μερικές μέρες φάει πιο μονότονα, δεν χρειάζεται πανικός. Οι διακοπές δεν είναι η στιγμή για να διορθωθούν όλες οι διατροφικές συνήθειες ούτε για να ξεκινήσει ένας πόλεμος γύρω από το τραπέζι.
Αν ένα παιδί τρώει γενικά καλά στην καθημερινότητά του, λίγες ημέρες με περισσότερες πατάτες, ψωμί ή παγωτό δεν θα καθορίσουν τη συνολική του διατροφή. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η συνολική εικόνα και όχι κάθε μεμονωμένο γεύμα.
Οι γονείς μπορούν να κρατήσουν μια πιο χαλαρή αλλά σταθερή στάση. Να επιτρέψουν μικρές καλοκαιρινές απολαύσεις, χωρίς όμως να αφήσουν το φαγητό να γίνει εντελώς ανεξέλεγκτο.
Το φαγητό δεν χρειάζεται να γίνει πεδίο μάχης
Όσο περισσότερο πιέζουμε ένα παιδί να φάει, τόσο πιο πιθανό είναι να αντισταθεί. Φράσεις όπως «φάε λίγο ακόμα», «αν δεν φας, δεν θα φας παγωτό», «τόσα λεφτά δώσαμε στην ταβέρνα» ή «κοίτα το άλλο παιδί που τρώει» συνήθως δεν βοηθούν.
Μπορεί προσωρινά να κάνουν το παιδί να βάλει μια μπουκιά στο στόμα του, αλλά δεν το μαθαίνουν να έχει καλύτερη σχέση με το φαγητό. Αντίθετα, μπορεί να αυξήσουν την ένταση, την άρνηση και το άγχος γύρω από το τραπέζι.
Καλύτερα να κρατάμε το γεύμα όσο γίνεται ήρεμο. Ο γονιός αποφασίζει τι επιλογές θα υπάρχουν στο τραπέζι και το παιδί αποφασίζει πόσο θα φάει από αυτές. Αυτή η στάση βοηθά το παιδί να ακούει καλύτερα το σώμα του και μειώνει τους καβγάδες.
Τι κάνουμε στην ταβέρνα;
Η ταβέρνα είναι συχνά δύσκολη για τα παιδιά, γιατί έχει αναμονή, θόρυβο, κόσμο και άγνωστα φαγητά. Αν το παιδί είναι κουρασμένο ή πεινασμένο, είναι πιθανό να γίνει πιο αρνητικό σε οτιδήποτε νέο.
Μια πρακτική λύση είναι να παραγγείλετε κάτι που ξέρετε ότι συνήθως τρώει, μαζί με μία ή δύο πιο ισορροπημένες επιλογές στο τραπέζι. Για παράδειγμα, αν θέλει πατάτες, μπορούν να υπάρχουν και λίγο κοτόπουλο, ψάρι, ντομάτα, αγγούρι, τυρί ή ψωμί. Δεν χρειάζεται να φάει από όλα. Αρκεί να βλέπει ότι υπάρχουν επιλογές.
Αν αρνείται να δοκιμάσει κάτι, δεν χρειάζεται να το πιέσετε εκείνη τη στιγμή. Μπορείτε απλώς να πείτε: «Αυτό υπάρχει στο τραπέζι αν θελήσεις να δοκιμάσεις.» Η έκθεση σε διαφορετικά φαγητά, χωρίς πίεση, βοηθά περισσότερο από τον εξαναγκασμό.
Τι γίνεται με το παγωτό;
Το παγωτό είναι σχεδόν συνώνυμο των καλοκαιρινών διακοπών. Αν το αντιμετωπίσουμε σαν απαγορευμένο τρόπαιο, είναι πιθανό το παιδί να το ζητά ακόμη πιο έντονα. Αν το αφήσουμε εντελώς ελεύθερο, μπορεί να γίνει η βασική του απαίτηση κάθε μέρα.
Η λύση βρίσκεται κάπου στη μέση. Μπορεί να υπάρχει μια συμφωνία, για παράδειγμα ότι το παγωτό μπαίνει συγκεκριμένη στιγμή της ημέρας και όχι κάθε φορά που το παιδί το ζητά. Έτσι δεν γίνεται μόνιμο αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Μια ήρεμη φράση βοηθά περισσότερο από μια απαγόρευση: «Σήμερα θα φάμε παγωτό μετά τη θάλασσα» ή «Το παγωτό είναι για το απόγευμα, τώρα θα φάμε φαγητό». Το παιδί χρειάζεται να ξέρει ότι η απόλαυση δεν απαγορεύεται, αλλά έχει πλαίσιο.
Τα σνακ σώζουν πολλές καταστάσεις
Στις διακοπές τα γεύματα συχνά καθυστερούν. Μπορεί να αργήσει η ταβέρνα, να κρατήσει περισσότερο η βόλτα ή να πεινάσει το παιδί στην παραλία. Αν φτάσει στο τραπέζι εξαντλημένο από την πείνα, είναι πιο πιθανό να εκνευριστεί και να αρνηθεί το φαγητό.
Γι’ αυτό βοηθά να υπάρχουν απλά σνακ μαζί σας, όπως φρούτα, κράκερ, κριτσίνια, ξηροί καρποί αν το παιδί είναι σε κατάλληλη ηλικία και δεν υπάρχει θέμα αλλεργίας, τοστ, γιαούρτι σε φορητό ψυγειάκι ή κάτι μικρό που γνωρίζετε ότι τρώει εύκολα.
Το σνακ δεν χρειάζεται να αντικαθιστά κάθε γεύμα, αλλά μπορεί να προλάβει την υπερβολική πείνα και την ένταση.
Στο ξενοδοχείο και στον μπουφέ
Ο μπουφές μπορεί να είναι ενθουσιαστικός αλλά και χαοτικός για ένα παιδί. Βλέπει πολλά φαγητά μαζί, γλυκά, δημητριακά, ψωμιά, χυμούς και επιλογές που δεν υπάρχουν στο σπίτι. Είναι λογικό να θέλει να τα δοκιμάσει όλα ή να κολλήσει μόνο σε ένα.
Μπορείτε να το βοηθήσετε να φτιάξει ένα απλό πιάτο με δύο ή τρεις επιλογές. Για παράδειγμα, κάτι που ξέρει ότι του αρέσει, ένα φρούτο και μία ακόμη μικρή επιλογή. Δεν χρειάζεται να γεμίσει το πιάτο του ούτε να το πιέσετε να φάει επειδή «τα πήρε».
Ο μπουφές είναι επίσης μια καλή ευκαιρία για μικρές δοκιμές χωρίς πίεση. Μια μπουκιά από κάτι νέο αρκεί. Αν δεν του αρέσει, δεν χρειάζεται να συνεχίσει.
Πώς κρατάμε μια βασική ισορροπία;
Η ισορροπία στις διακοπές δεν σημαίνει τέλειο πρόγραμμα. Σημαίνει ότι μέσα στην ημέρα προσπαθούμε να υπάρχουν μερικά βασικά στοιχεία: νερό, κάποιο φρούτο ή λαχανικό, μια πηγή πρωτεΐνης, ένα πιο κανονικό γεύμα και χώρος για καλοκαιρινές απολαύσεις.
Δεν χρειάζεται κάθε γεύμα να είναι ιδανικό. Αν το μεσημέρι φάει πιο πρόχειρα, μπορούμε το βράδυ να προσφέρουμε κάτι πιο απλό και θρεπτικό. Αν μια μέρα φάει περισσότερο παγωτό ή σνακ, δεν χρειάζεται να το κάνουμε μεγάλο θέμα. Επιστρέφουμε ήρεμα στην επόμενη επιλογή.
Η συνέπεια δεν σημαίνει ακαμψία. Σημαίνει ότι ο γονιός κρατά έναν βασικό προσανατολισμό, χωρίς να μετατρέπει τις διακοπές σε εξετάσεις διατροφής.
Τι να αποφεύγουμε να λέμε
Οι φράσεις γύρω από το φαγητό μένουν στα παιδιά περισσότερο από όσο νομίζουμε. Καλό είναι να αποφεύγουμε σχόλια που συνδέουν το φαγητό με ντροπή, ενοχή ή πίεση.
Φράσεις όπως «αν δεν φας, θα με στενοχωρήσεις», «είσαι πολύ δύσκολο παιδί», «δεν θα μεγαλώσεις έτσι», «μόνο βλακείες θέλεις να τρως» ή «κοίτα το άλλο παιδί» δεν βοηθούν. Αντί να φέρουν συνεργασία, συχνά δημιουργούν αντίσταση.
Πιο χρήσιμες είναι απλές και ουδέτερες φράσεις:
«Αυτό υπάρχει σήμερα στο τραπέζι.»
«Μπορείς να δοκιμάσεις αν θέλεις.»
«Δεν χρειάζεται να το φας όλο.»
«Το παγωτό θα το φάμε μετά, όπως συμφωνήσαμε.»
«Αν πεινάσεις αργότερα, θα υπάρχει αυτό.»
Με αυτόν τον τρόπο ο γονιός κρατά το πλαίσιο χωρίς να φορτίζει συναισθηματικά το φαγητό.
Πότε χρειάζεται προσοχή;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η αλλαγή στη διατροφή στις διακοπές είναι προσωρινή. Υπάρχουν όμως σημεία που χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή.
Αν το παιδί αρνείται συστηματικά να φάει σχεδόν οτιδήποτε για πολλές ημέρες, αν δείχνει έντονη αδυναμία, αν υπάρχει εμετός, διάρροια, πυρετός, σημάδια αφυδάτωσης ή σημαντική αλλαγή στη συμπεριφορά του, καλό είναι να επικοινωνήσετε με τον παιδίατρό σας.
Επίσης, αν ένα παιδί έχει ήδη ιστορικό έντονης επιλεκτικότητας στο φαγητό, αλλεργίες, γαστρεντερικά ζητήματα ή ειδικές διατροφικές ανάγκες, οι γονείς χρειάζεται να είναι πιο οργανωμένοι και να ακολουθούν τις οδηγίες του γιατρού ή του ειδικού που το παρακολουθεί.
Η επιστροφή στο σπίτι
Μετά τις διακοπές, πολλά παιδιά ζητούν να συνεχιστεί η ίδια χαλαρότητα. Περισσότερα παγωτά, περισσότερα σνακ, πιο αργά γεύματα, λιγότερη διάθεση για φαγητά που πριν έτρωγαν κανονικά.
Η επιστροφή στη ρουτίνα δεν χρειάζεται να γίνει με απότομες απαγορεύσεις. Μπορείτε να πείτε: «Στις διακοπές τρώγαμε λίγο διαφορετικά. Τώρα που γυρίσαμε, επιστρέφουμε σιγά σιγά στο πρόγραμμα του σπιτιού.»
Τα παιδιά καταλαβαίνουν καλύτερα όταν οι αλλαγές εξηγούνται με απλό και σταθερό τρόπο. Δεν χρειάζεται να τιμωρηθούν επειδή απόλαυσαν τις διακοπές. Χρειάζεται απλώς να ξαναβρούν τον ρυθμό τους.
Οι διακοπές δεν κρίνονται από το τέλειο πιάτο
Το φαγητό στις διακοπές δεν χρειάζεται να είναι τέλειο. Κάποιες μέρες το παιδί θα φάει καλύτερα, κάποιες άλλες λιγότερο. Μπορεί να δοκιμάσει κάτι νέο ή να επιμείνει στα ίδια ασφαλή φαγητά. Μπορεί να ζητήσει παγωτό τρεις φορές μέσα στην ημέρα ή να μη θέλει καθόλου το φαγητό που παραγγείλατε.
Αυτό δεν σημαίνει ότι χάθηκε η ισορροπία. Σημαίνει ότι οι διακοπές είναι μια περίοδος αλλαγής, χαλάρωσης και προσαρμογής.
Ο ρόλος των γονιών δεν είναι να ελέγξουν κάθε μπουκιά, αλλά να δημιουργήσουν ένα ήρεμο πλαίσιο. Να προσφέρουν επιλογές, να κρατούν κάποια βασικά όρια και να θυμούνται ότι η σχέση του παιδιού με το φαγητό χτίζεται μακροπρόθεσμα.
Γιατί τελικά, το ζητούμενο δεν είναι να περάσουν οι διακοπές χωρίς ούτε μία πατάτα παραπάνω ή χωρίς ούτε ένα δεύτερο παγωτό. Είναι να μάθει το παιδί ότι το φαγητό μπορεί να είναι απόλαυση, φροντίδα και καθημερινή συνήθεια, χωρίς να γίνεται αιτία για συνεχείς καβγάδες στο τραπέζι.
