Λίγο πριν ξεκινήσει η νέα σχολική χρονιά, πολλές οικογένειες αρχίζουν να μιλούν για τη νέα τάξη, τη δασκάλα, τους συμμαθητές, τα βιβλία, το πρόγραμμα και τις αλλαγές που έρχονται. Για τα παιδιά, ειδικά όταν αλλάζουν τάξη, σχολείο ή εκπαιδευτικό, αυτή η περίοδος μπορεί να φέρει περιέργεια αλλά και ανησυχία. «Θα είναι καλή η δασκάλα;», «θα είναι αυστηρή;», «θα με συμπαθήσει;», «θα είναι δύσκολη η τάξη;».
Αυτές οι ερωτήσεις μπορεί να φαίνονται απλές, αλλά πίσω τους υπάρχει κάτι σημαντικό: το παιδί προσπαθεί να φανταστεί έναν νέο κόσμο πριν μπει σε αυτόν. Θέλει να ξέρει τι να περιμένει. Θέλει να νιώσει ότι θα είναι ασφαλές, ότι θα το καταλάβουν, ότι θα μπορεί να ζητήσει βοήθεια και ότι δεν θα βρεθεί μόνο του μπροστά σε κάτι άγνωστο.
Οι γονείς, από την άλλη, έχουν συχνά και το δικό τους άγχος. Μπορεί να έχουν ακούσει σχόλια για έναν εκπαιδευτικό, να ανησυχούν αν το παιδί θα ταιριάξει με τη νέα τάξη ή να θυμούνται δικές τους σχολικές εμπειρίες. Το δύσκολο είναι να μιλήσουν στο παιδί χωρίς να του φορτώσουν αγωνίες που δεν είναι δικές του.
Το παιδί ακούει περισσότερα απ’ όσα νομίζουμε
Οι γονείς συχνά συζητούν μπροστά στο παιδί για τη δασκάλα, το σχολείο ή τη νέα χρονιά, θεωρώντας ότι εκείνο δεν δίνει σημασία. Όμως τα παιδιά ακούν. Ακούν φράσεις όπως «ελπίζω να μην πέσουμε σε αυτή», «φέτος θα δυσκολέψουν τα πράγματα», «αυτή είναι πολύ αυστηρή», «δεν ξέρω πώς θα τα πάει». Ακόμη κι αν δεν καταλαβαίνουν όλα τα συμφραζόμενα, πιάνουν το συναίσθημα.
Έτσι, πριν ακόμη γνωρίσει τη νέα δασκάλα, το παιδί μπορεί να έχει σχηματίσει φόβο. Μπορεί να μπει στην τάξη περιμένοντας κάτι απειλητικό ή δύσκολο. Γι’ αυτό χρειάζεται προσοχή στη γλώσσα των μεγάλων. Δεν χρειάζεται να λέμε ψέματα ούτε να παρουσιάζουμε τα πάντα ως ιδανικά. Χρειάζεται όμως να μην μετατρέπουμε την άγνωστη εμπειρία σε προκαταβολικό άγχος.
Δεν ξέρουμε ακόμη, αλλά θα το δούμε μαζί
Όταν το παιδί ρωτά «θα είναι καλή η δασκάλα;», δεν χρειάζεται να δώσουμε βιαστική απάντηση. Μπορούμε να πούμε: «Δεν την ξέρουμε ακόμη καλά, αλλά θα τη γνωρίσουμε. Κάθε δασκάλα έχει τον τρόπο της, και αν κάτι σε δυσκολέψει, θα το συζητήσουμε». Αυτή η απάντηση είναι πιο αληθινή από το «ναι, θα είναι τέλεια» και πιο καθησυχαστική από το «δεν ξέρω, θα δούμε».
Το παιδί χρειάζεται να ακούσει ότι δεν πρέπει να έχει ήδη έτοιμη άποψη. Θα έχει χρόνο να γνωρίσει τον άνθρωπο, την τάξη, τους κανόνες και τον ρυθμό. Αν κάτι το δυσκολέψει, δεν θα είναι μόνο του. Αυτό είναι το βασικό μήνυμα.
Αποφεύγουμε τις ταμπέλες
Οι ταμπέλες για εκπαιδευτικούς περνούν εύκολα στα παιδιά. «Αυστηρή», «καλή», «δύσκολη», «φωνάζει», «χαλαρή», «απαιτητική». Κάποιες πληροφορίες μπορεί να έχουν βάση, αλλά όταν μεταφέρονται στο παιδί χωρίς φίλτρο, επηρεάζουν τον τρόπο που θα μπει στη σχέση.
Αν ένα παιδί πάει στο σχολείο πιστεύοντας ότι η δασκάλα είναι «φοβερή» ή «τρομακτική», μπορεί να ερμηνεύει κάθε της κίνηση μέσα από αυτό το φίλτρο. Αν του κάνει μια παρατήρηση, θα σκεφτεί «να, είναι αυστηρή». Αν δεν του δώσει αμέσως σημασία, θα σκεφτεί «δεν με συμπαθεί».
Καλύτερα να μιλάμε με πιο ουδέτερη γλώσσα. «Κάθε δασκάλα έχει διαφορετικό τρόπο», «στην αρχή όλοι θα γνωρίζεστε», «θα δούμε πώς λειτουργεί η τάξη». Έτσι αφήνουμε χώρο στο παιδί να φτιάξει δική του εμπειρία.
Προετοιμάζουμε χωρίς να φοβίζουμε
Η νέα τάξη μπορεί πράγματι να έχει αλλαγές. Περισσότερα μαθήματα, διαφορετικές απαιτήσεις, νέα παιδιά, άλλο πρόγραμμα. Η προετοιμασία βοηθά, αλλά πρέπει να γίνεται με τρόπο που δίνει ασφάλεια, όχι φόβο.
Αντί να πούμε «φέτος σοβαρεύουν τα πράγματα», μπορούμε να πούμε «φέτος θα υπάρχουν μερικά καινούργια πράγματα και θα τα μάθεις σιγά σιγά». Αντί για «πρέπει να προσέχεις γιατί η δασκάλα δεν αστειεύεται», μπορούμε να πούμε «θα χρειαστεί να ακούς τους κανόνες της τάξης, όπως όλα τα παιδιά». Αντί για «μην κάνεις πάλι τα ίδια», μπορούμε να πούμε «αν κάτι σε δυσκολέψει, θα βρούμε τρόπο να το δουλέψουμε».
Η προετοιμασία δεν χρειάζεται απειλή για να είναι αποτελεσματική.
Ακούμε τον φόβο πίσω από την ερώτηση
Όταν ένα παιδί ρωτά ξανά και ξανά για τη νέα τάξη, μπορεί να ζητά καθησυχασμό. Μπορεί να φοβάται μήπως δεν τα καταφέρει, μήπως δεν έχει φίλους, μήπως το μαλώσουν, μήπως δεν ξέρει τι να κάνει. Αν απαντήσουμε μόνο στην επιφάνεια, μπορεί να χάσουμε το πραγματικό άγχος.
Μπορούμε να ρωτήσουμε: «Τι σκέφτεσαι όταν το λες αυτό;», «υπάρχει κάτι που σε αγχώνει περισσότερο;», «φοβάσαι τη δασκάλα ή τη νέα τάξη γενικά;». Αυτές οι ερωτήσεις δίνουν στο παιδί την ευκαιρία να ξεδιπλώσει αυτό που δεν έχει ακόμη πει καθαρά.
Πολλές φορές, μόλις το παιδί μιλήσει, το άγχος μικραίνει. Όχι επειδή βρέθηκε μαγική λύση, αλλά επειδή δεν μένει πια μόνο του με μια αόριστη ανησυχία.
Κρατάμε ανοιχτή γραμμή μετά την πρώτη μέρα
Η συζήτηση για τη νέα τάξη δεν τελειώνει την πρώτη μέρα του σχολείου. Στην αρχή, το παιδί μπορεί να χρειάζεται χρόνο για να σχηματίσει εικόνα. Κάποια παιδιά μιλούν πολύ, άλλα δεν λένε σχεδόν τίποτα. Δεν βοηθά να τα πιέζουμε με ανάκριση: «Πώς ήταν; Τι είπε; Σε μάλωσε; Έκανες φίλους; Σου άρεσε;».
Πιο βοηθητικές είναι ανοιχτές, ήρεμες ερωτήσεις: «Ποια στιγμή της ημέρας σου άρεσε πιο πολύ;», «υπήρξε κάτι που σου φάνηκε περίεργο;», «τι θυμάσαι από τη δασκάλα;», «τι θα ήθελες να είναι πιο εύκολο αύριο;». Έτσι το παιδί μπορεί να μιλήσει χωρίς να νιώσει ότι πρέπει να δώσει αναφορά.
Η εμπιστοσύνη χτίζεται σταδιακά
Το παιδί δεν χρειάζεται να αγαπήσει τη νέα δασκάλα από την πρώτη μέρα. Δεν χρειάζεται να νιώσει αμέσως άνετα στη νέα τάξη. Χρειάζεται χρόνο, εμπειρίες, επανάληψη και σταθερότητα. Η σχέση με έναν εκπαιδευτικό χτίζεται σταδιακά, όπως κάθε σχέση.
Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν περισσότερο όταν κρατούν μια στάση ανοιχτή και ψύχραιμη. Δεν προδικάζουν, δεν τρομοκρατούν, δεν ακυρώνουν, δεν μεταφέρουν κουτσομπολιά και δεν φορτώνουν το παιδί με το δικό τους άγχος. Του δίνουν το μήνυμα ότι η νέα τάξη είναι κάτι που θα γνωρίσει βήμα βήμα.
Γιατί το παιδί δεν χρειάζεται να μπει στη σχολική χρονιά πιστεύοντας ότι πρέπει να είναι όλα τέλεια. Χρειάζεται να ξέρει ότι μπορεί να γνωρίσει, να προσαρμοστεί, να μιλήσει και να ζητήσει βοήθεια αν κάτι το δυσκολέψει.
