Ο Οκτώβριος φέρνει μαζί του και τις πρώτες σχολικές γιορτές της χρονιάς. Ποιήματα, τραγούδια, πρόβες, ρόλοι, σημαίες, παρέλαση, γονείς που θα παρακολουθήσουν, παιδιά που χαίρονται και παιδιά που αγχώνονται πριν καν ανέβουν στη σκηνή.
Για κάποιους γονείς, η σχολική γιορτή μοιάζει απλή υπόθεση. «Ένα ποιηματάκι είναι». «Δύο γραμμές θα πεις». «Μη φοβάσαι, δεν είναι τίποτα». Για το παιδί όμως, μπορεί να μην είναι τόσο απλό. Μπορεί να είναι η πρώτη φορά που θα σταθεί μπροστά σε κόσμο. Μπορεί να φοβάται ότι θα ξεχάσει τα λόγια. Μπορεί να ντρέπεται. Μπορεί να μην θέλει να το κοιτούν όλοι. Μπορεί να πιέζεται από την ιδέα ότι πρέπει να τα πει «τέλεια».
Η σχολική γιορτή μπορεί να είναι μια όμορφη εμπειρία συμμετοχής, μνήμης και κοινότητας. Αρκεί να μην τη φορτώσουμε με περισσότερη πίεση από όση αντέχει το παιδί.
Δεν είναι για όλα τα παιδιά το ίδιο
Υπάρχουν παιδιά που περιμένουν πώς και πώς τη γιορτή. Θέλουν ρόλο, τραγούδι, ποίημα, σκηνή, χειροκρότημα. Υπάρχουν όμως και παιδιά που, μόνο στην ιδέα ότι θα σηκωθούν μπροστά στην τάξη ή στους γονείς, παγώνουν.
Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι «υπερβολικά» ή «ντροπαλά χωρίς λόγο». Το Child Mind Institute εξηγεί ότι το άγχος στο σχολείο μπορεί να εμφανιστεί σε καταστάσεις όπως παρουσιάσεις, ανάγνωση μπροστά στην τάξη ή άλλες στιγμές όπου το παιδί νιώθει ότι αξιολογείται από τους άλλους.
Η σχολική γιορτή έχει ακριβώς αυτό το στοιχείο: το παιδί εκτίθεται. Ακόμη κι αν οι μεγάλοι το βλέπουν ως κάτι γλυκό και αθώο, το παιδί μπορεί να το βιώνει σαν μικρή δοκιμασία.
Ο φόβος μήπως ξεχάσει τα λόγια
Ένα από τα πιο συνηθισμένα άγχη είναι το «κι αν τα ξεχάσω;». Το παιδί μπορεί να ξέρει το ποίημα στο σπίτι, να το λέει σωστά στην πρόβα, αλλά να φοβάται ότι μπροστά σε κοινό θα κολλήσει. Και όσο περισσότερο του λέμε «μην τα ξεχάσεις», τόσο περισσότερο κολλάει η σκέψη στο μυαλό του.
Εδώ βοηθά να αλλάξουμε το μήνυμα. Αντί για «πρόσεχε να μην τα ξεχάσεις», μπορούμε να πούμε: «Αν κολλήσεις, θα πάρεις μια ανάσα και θα συνεχίσεις». Ή: «Δεν πειράζει αν χρειαστείς βοήθεια». Ή: «Η γιορτή δεν είναι διαγώνισμα».
Το παιδί χρειάζεται να ξέρει ότι υπάρχει περιθώριο λάθους. Ότι δεν θα απογοητεύσει κανέναν. Ότι δεν χρειάζεται να είναι τέλειο για να αξίζει η προσπάθειά του.
Η πρόβα χωρίς πίεση
Η πρόβα στο σπίτι μπορεί να βοηθήσει, αλλά μπορεί και να αγχώσει περισσότερο, ανάλογα με τον τρόπο που γίνεται. Αν ο γονιός διορθώνει συνέχεια, σταματά το παιδί σε κάθε λέξη ή δείχνει εκνευρισμό, η πρόβα γίνεται δεύτερο άγχος.
Καλύτερα λίγη εξάσκηση, ήρεμα και σταθερά. Μία ή δύο φορές τη μέρα, όχι δέκα. Με μικρά διαλείμματα. Με ενθάρρυνση. Με έμφαση στο νόημα των λέξεων και όχι μόνο στην αποστήθιση. Αν το παιδί είναι μικρό, μπορούμε να χωρίσουμε το ποίημα σε μικρά κομμάτια ή να το συνδέσουμε με εικόνες και κινήσεις.
Το ζητούμενο δεν είναι να το πιέσουμε να το πει σαν ενήλικας. Είναι να νιώσει αρκετά ασφαλές ώστε να το πει με τον δικό του τρόπο.
Τι δεν βοηθά
Υπάρχουν φράσεις που λέγονται συχνά με καλή πρόθεση, αλλά δεν βοηθούν. «Μην κάνεις έτσι». «Όλα τα παιδιά θα το πουν». «Μη μας ντροπιάσεις». «Ένα ποίημα είναι, όχι τίποτα σπουδαίο». «Άμα δεν το πεις, θα φανεί άσχημο».
Για το παιδί, αυτές οι φράσεις προσθέτουν βάρος. Δεν μειώνουν το άγχος. Το μεγαλώνουν. Το παιδί δεν φοβάται μόνο τη γιορτή. Φοβάται και την αντίδραση των μεγάλων αν δεν τα καταφέρει όπως περιμένουν.
Η καλύτερη στάση είναι πιο απλή: «Θα κάνεις την προσπάθειά σου και αυτό αρκεί». «Δεν χρειάζεται να είναι τέλειο». «Είμαι περήφανη που προσπαθείς». «Αν αγχωθείς, θα το διαχειριστούμε».
Αν δεν θέλει να συμμετέχει
Αν ένα παιδί λέει ότι δεν θέλει να συμμετέχει, αξίζει πρώτα να ακούσουμε το γιατί. Δεν θέλει επειδή φοβάται; Επειδή ντρέπεται; Επειδή δεν του αρέσει ο ρόλος; Επειδή το κοροϊδεύουν; Επειδή δεν καταλαβαίνει τι πρέπει να κάνει; Επειδή νιώθει ότι θα αποτύχει;
Δεν χρειάζεται να το πιέσουμε αμέσως ούτε να το απαλλάξουμε αμέσως. Μπορούμε να μιλήσουμε με τη δασκάλα και να δούμε αν υπάρχει εναλλακτικός τρόπος συμμετοχής. Ίσως το παιδί να μη θέλει ποίημα, αλλά να θέλει να τραγουδήσει μαζί με την ομάδα. Ίσως να μη θέλει να βγει μόνο του, αλλά να σταθεί με άλλα παιδιά. Ίσως να χρειάζεται μικρότερο ρόλο.
Η συμμετοχή δεν είναι μόνο το μικρόφωνο. Ένα παιδί μπορεί να συμμετέχει και με τρόπο πιο διακριτικό.
Παιδιά που ντρέπονται μπροστά σε κόσμο
Η ντροπή δεν είναι ελάττωμα. Είναι ένα συναίσθημα που αρκετά παιδιά βιώνουν έντονα όταν βρίσκονται μπροστά σε άλλους. Η Nemours KidsHealth αναφέρει ότι οι κοινωνικοί φόβοι μπορεί να κάνουν ένα παιδί να αγχώνεται πριν μιλήσει μπροστά στην τάξη ή πριν βρεθεί σε μια κατάσταση όπου νιώθει ότι το παρατηρούν.
Αν ένα παιδί ντρέπεται, δεν βοηθά να το εκθέσουμε απότομα «για να το ξεπεράσει». Βοηθά να το προετοιμάσουμε σταδιακά. Να πει το ποίημα πρώτα σε έναν γονιό, μετά σε δύο άτομα, μετά ίσως σε κάποιον συγγενή ή φίλο που εμπιστεύεται. Να κάνει μικρά βήματα.
Η αυτοπεποίθηση δεν χτίζεται με σπρώξιμο. Χτίζεται όταν το παιδί νιώθει ότι μπορεί να δοκιμάσει χωρίς να κινδυνεύει να ντροπιαστεί.
Η δασκάλα είναι σύμμαχος
Αν το παιδί αγχώνεται πολύ, καλό είναι ο γονιός να μιλήσει με τη δασκάλα ή τον δάσκαλο. Όχι για να ακυρωθεί απαραίτητα η συμμετοχή, αλλά για να βρεθεί ο σωστός τρόπος.
Ο εκπαιδευτικός μπορεί να βοηθήσει με μικρότερο ποίημα, ομαδικό ρόλο, περισσότερη πρόβα, θέση δίπλα σε φίλο ή διακριτική υποστήριξη την ώρα της γιορτής. Μπορεί επίσης να έχει παρατηρήσει αν το παιδί αγχώνεται μόνο για τη γιορτή ή γενικά όταν πρέπει να μιλήσει μπροστά στην τάξη.
Το Child Mind Institute σημειώνει ότι όταν το άγχος επηρεάζει τη σχολική λειτουργία του παιδιού, η αναγνώριση του προβλήματος και η υποστήριξη μπορούν να προλάβουν έναν κύκλο αποφυγής και μεγαλύτερης δυσκολίας.
Να μην κάνουμε τη γιορτή οικογενειακή αξιολόγηση
Πολλές φορές οι γονείς περιμένουν τη σχολική γιορτή με συγκίνηση. Θέλουν να δουν το παιδί τους, να το καμαρώσουν, να το βγάλουν φωτογραφία. Αυτό είναι φυσιολογικό. Όμως το παιδί δεν πρέπει να νιώθει ότι εκείνη τη μέρα δίνει εξετάσεις μπροστά στην οικογένεια.
Δεν χρειάζεται μετά τη γιορτή να αναλύσουμε αν τα είπε δυνατά, αν χαμογέλασε αρκετά, αν στάθηκε σωστά ή αν το άλλο παιδί τα είπε καλύτερα. Χρειάζεται να του πούμε κάτι απλό: «Χάρηκα που σε είδα». «Μου άρεσε που προσπάθησες». «Ήσουν εκεί και το έκανες».
Η σχολική γιορτή δεν είναι talent show. Είναι μια σχολική εμπειρία.
Και αν κάνει λάθος;
Αν το παιδί κάνει λάθος, ξεχάσει λόγια, γελάσει από αμηχανία ή σταματήσει, δεν χρειάζεται να γίνει δράμα. Τα περισσότερα παιδιά συνεχίζουν αν νιώσουν ότι οι μεγάλοι δεν πανικοβάλλονται. Ένα βλέμμα ενθάρρυνσης από τη δασκάλα, μια παύση, μια μικρή βοήθεια, και η στιγμή περνά.
Αν μετά το παιδί νιώθει άσχημα, δεν το διορθώνουμε αμέσως. Πρώτα το καθησυχάζουμε. «Σε είδα που αγχώθηκες, αλλά συνέχισες». «Δεν έγινε τίποτα». «Όλοι κάνουν λάθη». Μετά, αν χρειάζεται, μιλάμε για το τι θα το βοηθήσει την επόμενη φορά.
Το πιο σημαντικό μάθημα δεν είναι να μην κάνει ποτέ λάθος. Είναι να μάθει ότι ένα λάθος μπροστά σε κόσμο δεν είναι καταστροφή.
Η αξία της συμμετοχής
Η σχολική γιορτή έχει αξία όχι επειδή όλα θα βγουν τέλεια, αλλά επειδή το παιδί συμμετέχει σε κάτι κοινό. Μαθαίνει να περιμένει τη σειρά του, να συνεργάζεται, να ακούει, να θυμάται, να στέκεται με την ομάδα, να συνδέει ένα ιστορικό γεγονός με μια σχολική εμπειρία.
Κάποια παιδιά θα λάμψουν. Κάποια θα ψιθυρίσουν. Κάποια θα κοιτούν κάτω. Κάποια θα πουν το ποίημα γρήγορα για να τελειώσει. Κάποια θα χρειαστούν βοήθεια. Όλα όμως μπορούν να πάρουν κάτι από τη διαδικασία, αν οι μεγάλοι δεν τη μετατρέψουν σε πίεση.
Για το παιδί, η σχολική γιορτή δεν είναι πάντα «ένα μικρό ποιηματάκι». Μπορεί να είναι μια μεγάλη στιγμή. Μια στιγμή όπου νιώθει ότι όλοι το κοιτούν. Και εκεί χρειάζεται λιγότερο «μην αγχώνεσαι» και περισσότερη στήριξη.
Τι κρατάμε ως γονείς
Αν το παιδί έχει σχολική γιορτή, το βοηθάμε να προετοιμαστεί, αλλά δεν το πιέζουμε να αποδώσει. Κάνουμε πρόβα, αλλά δεν το εξαντλούμε. Το ενθαρρύνουμε, αλλά δεν το εκθέτουμε. Μιλάμε με τη δασκάλα αν βλέπουμε έντονο άγχος. Δίνουμε σημασία στη συμμετοχή, όχι στην τελειότητα.
Και κυρίως, θυμόμαστε ότι το παιδί δεν χρειάζεται να μας κάνει περήφανους επειδή είπε τέλεια τα λόγια του. Μας κάνει περήφανους επειδή προσπάθησε, στάθηκε εκεί, συμμετείχε και έκανε ένα μικρό βήμα μέσα στον κόσμο του σχολείου.
Η σχολική γιορτή περνά σε λίγα λεπτά. Αυτό που μένει στο παιδί είναι το πώς ένιωσε. Αν ένιωσε πίεση και φόβο ή αν ένιωσε ότι οι μεγάλοι ήταν δίπλα του, ακόμη κι αν η φωνή του έτρεμε λίγο.
