Κάθε καλοκαίρι, οι φωτιές δεν επηρεάζουν μόνο τις περιοχές που βρίσκονται κοντά στις φλόγες. Πολλές φορές ο καπνός ταξιδεύει με τον αέρα, σκεπάζει γειτονιές, κάνει την ατμόσφαιρα βαριά και φέρνει εκείνη τη χαρακτηριστική μυρωδιά καμένου που οι περισσότεροι γονείς αναγνωρίζουν αμέσως. Ακόμη κι αν η φωτιά βρίσκεται μακριά, η παρουσία καπνού στον αέρα δεν είναι κάτι που πρέπει να αγνοείται, ειδικά όταν στο σπίτι υπάρχουν βρέφη, μικρά παιδιά ή παιδιά με άσθμα και αναπνευστικές ευαισθησίες.
Ο καπνός από μια πυρκαγιά δεν είναι απλώς μια δυσάρεστη μυρωδιά. Περιέχει σωματίδια και ρύπους που μπορεί να ερεθίσουν τα μάτια, τη μύτη, τον λαιμό και το αναπνευστικό σύστημα. Τα παιδιά είναι πιο ευάλωτα, γιατί αναπνέουν πιο γρήγορα από τους ενήλικες, οι πνεύμονές τους βρίσκονται ακόμη σε ανάπτυξη και συχνά δεν μπορούν να περιγράψουν με ακρίβεια τι νιώθουν. Ένα παιδί μπορεί να πει απλώς «με τσούζουν τα μάτια», «με πονάει το κεφάλι» ή «δεν μπορώ να αναπνεύσω καλά», και οι γονείς χρειάζεται να πάρουν αυτά τα σημάδια στα σοβαρά.
Γιατί ο καπνός επηρεάζει περισσότερο τα παιδιά;
Τα παιδιά δεν είναι μικρογραφίες ενηλίκων. Ο οργανισμός τους αντιδρά διαφορετικά σε περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως ο καπνός, η ζέστη και η ατμοσφαιρική ρύπανση. Όταν η ατμόσφαιρα είναι επιβαρυμένη, ένα παιδί μπορεί να εισπνεύσει μεγαλύτερη ποσότητα ρύπων σε σχέση με το μέγεθος του σώματός του, ενώ αν παίζει, τρέχει ή κινείται έντονα, η αναπνοή του γίνεται ακόμη πιο γρήγορη.
Αυτός είναι και ο λόγος που, όταν μυρίζει καμένο έξω ή ο ουρανός φαίνεται θολός από καπνό, δεν αρκεί να πούμε «δεν είμαστε κοντά στη φωτιά, άρα δεν υπάρχει πρόβλημα». Ο καπνός μπορεί να μεταφερθεί σε μεγάλες αποστάσεις και να επηρεάσει την ποιότητα του αέρα ακόμη και σε περιοχές που δεν κινδυνεύουν άμεσα από τη φωτιά.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται τα βρέφη, τα παιδιά με άσθμα, αλλεργίες, χρόνια αναπνευστικά προβλήματα ή καρδιολογικά ζητήματα, καθώς και τα παιδιά που παρουσιάζουν συχνά βρογχίτιδες ή δυσκολίες στην αναπνοή. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι γονείς καλό είναι να ακολουθούν τις οδηγίες του παιδιάτρου και να έχουν εύκολα διαθέσιμη την αγωγή που έχει συστηθεί.
Ποια σημάδια πρέπει να προσέχουν οι γονείς;
Η έκθεση στον καπνό μπορεί να προκαλέσει διαφορετικά συμπτώματα από παιδί σε παιδί. Κάποια παιδιά μπορεί να εμφανίσουν ερεθισμό στα μάτια, δάκρυα, κάψιμο στη μύτη ή στον λαιμό, βήχα, φτέρνισμα ή πονοκέφαλο. Άλλα μπορεί να δείχνουν πιο κουρασμένα, πιο ανήσυχα ή πιο γκρινιάρικα, χωρίς να μπορούν να εξηγήσουν ακριβώς τι τα ενοχλεί.
Περισσότερη προσοχή χρειάζεται αν το παιδί βήχει έντονα, αν έχει συριγμό στην αναπνοή, αν λέει ότι το στήθος του το πιέζει, αν δυσκολεύεται να αναπνεύσει, αν φαίνεται ασυνήθιστα καταβεβλημένο ή αν τα συμπτώματα δεν υποχωρούν όταν μεταφερθεί σε καθαρότερο εσωτερικό χώρο. Σε ένα παιδί με άσθμα, κάθε επιδείνωση της αναπνοής πρέπει να αντιμετωπίζεται σύμφωνα με το πλάνο που έχει δώσει ο γιατρός.
Οι γονείς δεν χρειάζεται να πανικοβάλλονται με κάθε μικρή ενόχληση, χρειάζεται όμως να παρατηρούν τη συνολική εικόνα. Αν η ατμόσφαιρα είναι βαριά και το παιδί αρχίζει να βήχει περισσότερο, να κουράζεται εύκολα ή να παραπονιέται για δυσφορία, η έκθεση στον καπνό πρέπει να περιοριστεί άμεσα.
Τι κάνουμε μέσα στο σπίτι όταν έξω έχει καπνό;
Όταν η ατμόσφαιρα μυρίζει καμένο, το πρώτο μέτρο είναι να κρατήσουμε τον καπνό όσο γίνεται έξω από το σπίτι. Τα παράθυρα και οι πόρτες πρέπει να παραμένουν κλειστά, ειδικά τις ώρες που ο καπνός είναι έντονος. Ο αερισμός του σπιτιού, που συνήθως είναι απαραίτητος, εκείνη τη στιγμή μπορεί να επιβαρύνει περισσότερο τον εσωτερικό αέρα.
Αν υπάρχει κλιματιστικό, βοηθά να χρησιμοποιείται με τρόπο που δεν φέρνει αέρα από έξω, ενώ αν υπάρχει καθαριστής αέρα με κατάλληλο φίλτρο, μπορεί να περιορίσει την έκθεση μέσα στο σπίτι. Σε κάθε περίπτωση, είναι χρήσιμο να δημιουργηθεί ένας όσο γίνεται πιο καθαρός και ήρεμος εσωτερικός χώρος όπου το παιδί μπορεί να μείνει, να ξεκουραστεί και να παίξει χωρίς έντονη σωματική δραστηριότητα.
Τις ώρες που υπάρχει καπνός, καλό είναι να αποφεύγονται και άλλες πηγές εσωτερικής ρύπανσης, όπως το κάπνισμα, τα αρωματικά χώρου, τα σπρέι, τα κεριά ή το έντονο τηγάνισμα. Όταν ο αέρας έξω είναι ήδη επιβαρυμένος, ο στόχος είναι να κρατήσουμε τον αέρα μέσα στο σπίτι όσο πιο καθαρό γίνεται.
Περιορίζουμε το παιχνίδι έξω
Ακόμη κι αν το παιδί φαίνεται να έχει ενέργεια, όταν η ατμόσφαιρα είναι βαριά από καπνό δεν είναι καλή στιγμή για τρέξιμο, ποδήλατο, μπάλα, παιδική χαρά ή έντονο παιχνίδι σε εξωτερικό χώρο. Η έντονη δραστηριότητα αυξάνει τον ρυθμό της αναπνοής, με αποτέλεσμα το παιδί να εισπνέει περισσότερο επιβαρυμένο αέρα.
Αν η οικογένεια βρίσκεται σε διακοπές, αυτό μπορεί να είναι δύσκολο, γιατί το παιδί θέλει να πάει στην παραλία, να παίξει ή να βγει βόλτα. Εκεί οι γονείς χρειάζεται να εξηγήσουν με απλά λόγια ότι η μυρωδιά καμένου σημαίνει πως ο αέρας δεν είναι καλός για το σώμα μας σήμερα και ότι θα επιλέξουμε κάτι πιο ασφαλές μέχρι να καθαρίσει η ατμόσφαιρα.
Δεν χρειάζεται να παρουσιαστεί το θέμα τρομακτικά. Μια ήρεμη εξήγηση, όπως «σήμερα ο αέρας έχει καπνό και θα μείνουμε μέσα για να προστατεύσουμε την αναπνοή μας», είναι συχνά αρκετή. Τα παιδιά συνεργάζονται πιο εύκολα όταν καταλαβαίνουν τον λόγο πίσω από το όριο.
Τι κάνουμε αν το παιδί ήταν έξω;
Αν το παιδί βρέθηκε έξω ενώ η ατμόσφαιρα είχε καπνό, καλό είναι να επιστρέψει σε εσωτερικό χώρο όσο το δυνατόν πιο γρήγορα. Αν τα ρούχα ή τα μαλλιά του μυρίζουν έντονα καπνό, μπορεί να βοηθήσει να αλλάξει ρούχα και, αν χρειάζεται, να κάνει ένα χλιαρό ντους ώστε να απομακρυνθούν σωματίδια και μυρωδιές από το δέρμα και τα μαλλιά.
Τα ρούχα που μυρίζουν καπνό καλό είναι να απομακρύνονται από τον χώρο όπου κοιμάται ή παίζει το παιδί. Η μυρωδιά μπορεί να παραμένει στα υφάσματα και να συνεχίζει να ενοχλεί, ειδικά σε παιδιά με ευαισθησία στο αναπνευστικό.
Αν το παιδί παρουσιάσει βήχα ή ερεθισμό μετά την έκθεση, οι γονείς μπορούν να το κρατήσουν σε ήρεμο εσωτερικό χώρο, να του προσφέρουν νερό και να παρακολουθήσουν αν τα συμπτώματα υποχωρούν. Αν δεν υποχωρούν ή αν υπάρχει δυσκολία στην αναπνοή, χρειάζεται επικοινωνία με γιατρό.
Βρέφη και μικρά παιδιά χρειάζονται ακόμη μεγαλύτερη προσοχή
Τα βρέφη και τα πολύ μικρά παιδιά δεν μπορούν να πουν ότι τα ενοχλεί ο καπνός ή ότι νιώθουν δυσφορία στην αναπνοή. Μπορεί να δείξουν την ενόχλησή τους με ανησυχία, κλάμα, δυσκολία στον ύπνο, μειωμένη όρεξη ή ασυνήθιστη υπνηλία. Γι’ αυτό οι γονείς χρειάζεται να είναι πιο παρατηρητικοί.
Όταν υπάρχει καπνός στην ατμόσφαιρα, τα βρέφη δεν πρέπει να βγαίνουν έξω χωρίς σοβαρό λόγο. Το καρότσι δεν προστατεύει από τον καπνό, ενώ το να καλύψουμε το καρότσι με πανί ή κουβέρτα μπορεί να αυξήσει τη ζέστη και να κάνει την κατάσταση πιο επικίνδυνη. Η ασφαλέστερη επιλογή είναι ένας δροσερός, καθαρός εσωτερικός χώρος, με όσο το δυνατόν λιγότερη έκθεση στον εξωτερικό αέρα.
Αν ένα μωρό δυσκολεύεται να αναπνεύσει, αν φαίνεται πολύ νωθρό, αν δεν τρώει όπως συνήθως ή αν οι γονείς παρατηρήσουν κάτι που τους ανησυχεί, πρέπει να επικοινωνήσουν άμεσα με παιδίατρο.
Τι ισχύει για τις μάσκες;
Οι γονείς συχνά αναρωτιούνται αν μια μάσκα μπορεί να προστατεύσει το παιδί από τον καπνό. Η απάντηση χρειάζεται προσοχή. Οι απλές υφασμάτινες ή χειρουργικές μάσκες δεν προστατεύουν ουσιαστικά από τα μικροσκοπικά σωματίδια του καπνού. Οι ειδικές μάσκες υψηλής προστασίας μπορούν να βοηθήσουν μόνο όταν εφαρμόζουν σωστά, κάτι που δεν είναι εύκολο στα παιδιά και δεν αφορά βρέφη ή πολύ μικρές ηλικίες.
Για αυτό η βασική οδηγία για τα παιδιά δεν είναι «βάζουμε μια μάσκα και βγαίνουμε έξω», αλλά περιορίζουμε την έκθεση, μένουμε σε εσωτερικό χώρο όταν η ποιότητα του αέρα είναι κακή και ζητάμε ιατρική καθοδήγηση για παιδιά με αναπνευστικά προβλήματα.
Πότε ζητάμε ιατρική βοήθεια;
Οι γονείς πρέπει να επικοινωνήσουν με παιδίατρο αν το παιδί παρουσιάζει επίμονο βήχα, συριγμό, δύσπνοια, πόνο ή βάρος στο στήθος, έντονη κόπωση, ζάλη, ασυνήθιστη υπνηλία ή συμπτώματα που δεν βελτιώνονται όταν απομακρύνεται από τον καπνό. Για παιδιά με άσθμα ή χρόνια αναπνευστικά προβλήματα, οποιαδήποτε επιδείνωση πρέπει να αντιμετωπίζεται με βάση τις οδηγίες του γιατρού.
Αν το παιδί δυσκολεύεται έντονα να αναπνεύσει, αν τα χείλη του φαίνονται μελανιασμένα, αν είναι πολύ νωθρό ή αν οι γονείς νιώθουν ότι η κατάσταση είναι επείγουσα, χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια μέσω των διαθέσιμων υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, είναι προτιμότερο οι γονείς να κινηθούν γρήγορα και να ζητήσουν βοήθεια παρά να περιμένουν να δουν αν θα περάσει μόνο του.
Πώς μιλάμε στα παιδιά για τον καπνό και τις φωτιές;
Οι φωτιές μπορεί να τρομάξουν τα παιδιά, ειδικά όταν βλέπουν καπνό, ακούν σειρήνες ή παρακολουθούν εικόνες στην τηλεόραση και στο διαδίκτυο. Οι γονείς χρειάζεται να δώσουν απλές και αληθινές εξηγήσεις, χωρίς υπερβολικές λεπτομέρειες που μπορεί να αυξήσουν το άγχος.
Μπορούμε να πούμε: «Υπάρχει φωτιά σε μια περιοχή και ο αέρας έφερε καπνό μέχρι εδώ. Εμείς θα μείνουμε μέσα, θα κρατήσουμε τα παράθυρα κλειστά και θα κάνουμε ό,τι χρειάζεται για να είμαστε ασφαλείς.» Αυτή η φράση δίνει πληροφορία αλλά και αίσθηση προστασίας.
Αν το παιδί κάνει ερωτήσεις, απαντάμε με βάση την ηλικία του. Δεν χρειάζεται να του κρύψουμε την πραγματικότητα, αλλά ούτε να το εκθέσουμε σε συνεχείς εικόνες καταστροφής. Τα παιδιά νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια όταν βλέπουν ότι οι μεγάλοι ξέρουν τι κάνουν και μπορούν να πάρουν πρακτικά μέτρα.
Όταν η ατμόσφαιρα καθαρίσει
Ακόμη κι όταν η μυρωδιά καμένου μειωθεί, καλό είναι οι γονείς να συνεχίσουν να παρατηρούν το παιδί για λίγες ώρες ή ημέρες, ειδικά αν είχε εκτεθεί αρκετά ή αν έχει αναπνευστικές ευαισθησίες. Ορισμένες ενοχλήσεις μπορεί να επιμείνουν για λίγο, ιδιαίτερα ο βήχας ή ο ερεθισμός στον λαιμό.
Όταν ο εξωτερικός αέρας είναι καθαρότερος, το σπίτι μπορεί να αεριστεί, αλλά όχι όσο έξω υπάρχει ακόμη καπνός ή έντονη μυρωδιά. Αν έχουν μπει μυρωδιές στο σπίτι, βοηθά ο καθαρισμός υφασμάτων, η απομάκρυνση ρούχων που μύρισαν καπνό και η διατήρηση ενός καθαρού χώρου ύπνου για το παιδί.
Η επιστροφή στο παιχνίδι έξω πρέπει να γίνεται όταν οι συνθήκες είναι ασφαλείς και η ατμόσφαιρα έχει βελτιωθεί. Ιδιαίτερα για παιδιά με άσθμα, είναι καλύτερο να υπάρχει μεγαλύτερη προσοχή και, αν χρειάζεται, συνεννόηση με τον γιατρό.
Ψυχραιμία, όχι αδιαφορία
Ο καπνός από μια φωτιά δεν χρειάζεται να φαίνεται έντονα για να επηρεάσει ένα παιδί. Αν η ατμόσφαιρα μυρίζει καμένο, αν τα μάτια τσούζουν ή αν το παιδί βήχει περισσότερο, οι γονείς χρειάζεται να το πάρουν στα σοβαρά. Αυτό δεν σημαίνει πανικός, αλλά πρακτική προστασία.
Κρατάμε τα παιδιά μέσα όταν ο αέρας είναι επιβαρυμένος, περιορίζουμε την έντονη δραστηριότητα, κλείνουμε παράθυρα και πόρτες, παρακολουθούμε τα συμπτώματα και ζητάμε ιατρική βοήθεια όταν κάτι μας ανησυχεί. Τα μέτρα αυτά μπορεί να φαίνονται απλά, αλλά είναι ουσιαστικά.
Γιατί σε μια ημέρα που «μυρίζει καμένο έξω», το πιο σημαντικό δεν είναι να συνεχιστεί το πρόγραμμα σαν να μη συμβαίνει τίποτα. Είναι να προστατεύσουμε την αναπνοή των παιδιών, να τους εξηγήσουμε με ηρεμία τι συμβαίνει και να τους δείξουμε ότι η ασφάλεια προηγείται, ακόμη κι όταν η φωτιά μοιάζει μακριά.
Πηγές βάσης για το άρθρο: ΕΟΔΥ για προστασία από εισπνοή καπνού σε πυρκαγιά, ΠΟΥ για ρύπους στον καπνό δασικών πυρκαγιών και CDC για παιδιά και καπνό από πυρκαγιές. (ΕΟΔΥ)
