Για πολλές οικογένειες, ο Αύγουστος δεν είναι μόνο διακοπές, επιστροφή στο σπίτι και προετοιμασία για τον Σεπτέμβριο. Είναι και η περίοδος που πρέπει να κλείσουν πρακτικά ζητήματα για τη φροντίδα του παιδιού: παιδικός σταθμός, βρεφονηπιακός, ΚΔΑΠ, ωράρια, μετακινήσεις, κόστος, δουλειά, οικογενειακή βοήθεια. Όταν το πολυαναμενόμενο voucher δεν έρχεται ή όταν δεν βρίσκεται θέση εκεί που ήλπιζαν οι γονείς, το άγχος μπορεί να γίνει πολύ έντονο.
Δεν είναι μικρό θέμα. Για έναν γονιό, ο παιδικός σταθμός δεν είναι απλώς μια εκπαιδευτική επιλογή. Είναι κομμάτι της καθημερινής λειτουργίας της οικογένειας. Συνδέεται με την εργασία, τα οικονομικά, τη μετακίνηση, την ασφάλεια του παιδιού, την κοινωνικοποίησή του και την ψυχική ισορροπία των γονιών. Όταν το πλάνο αλλάζει ξαφνικά, είναι απολύτως λογικό να υπάρχει πίεση.
Το σημαντικό είναι να μη μετατραπεί αυτή η πίεση σε πανικό. Μπορεί η λύση να μην είναι ακριβώς αυτή που είχε φανταστεί η οικογένεια, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει επόμενο βήμα. Χρειάζεται ψυχραιμία, πρακτική καταγραφή επιλογών και, κυρίως, προστασία του παιδιού από το άγχος των μεγάλων.
Πρώτα αναγνωρίζουμε ότι ο γονιός έχει λόγο να αγχωθεί
Πολλές φορές, όταν ένας γονιός δεν παίρνει voucher ή δεν βρίσκει θέση σε παιδικό σταθμό, ακούει φράσεις όπως «κάτι θα γίνει», «μην αγχώνεσαι», «όλοι τα περνάνε αυτά». Αυτές οι φράσεις μπορεί να λέγονται με καλή πρόθεση, αλλά συχνά δεν βοηθούν. Γιατί ο γονιός ξέρει ότι δεν πρόκειται για μια απλή λεπτομέρεια. Πρόκειται για την καθημερινότητα του παιδιού και της οικογένειας.
Αν πρέπει να επιστρέψει στη δουλειά, αν δεν υπάρχει διαθέσιμη βοήθεια από παππούδες, αν το κόστος ενός ιδιωτικού σταθμού είναι υψηλό ή αν το ωράριο δεν βολεύει, το άγχος είναι πραγματικό. Δεν χρειάζεται να το μειώσουμε ή να το ντύσουμε με ενοχές. Το πρώτο βήμα είναι να πούμε καθαρά: ναι, αυτό είναι δύσκολο.
Η ψυχραιμία δεν σημαίνει ότι δεν μας νοιάζει. Σημαίνει ότι, ενώ αναγνωρίζουμε τη δυσκολία, προσπαθούμε να τη σπάσουμε σε μικρότερα πρακτικά βήματα.
Ελέγχουμε ξανά τα πρακτικά δεδομένα
Πριν αρχίσει ο πανικός, χρειάζεται μια καθαρή εικόνα. Ποιες δομές υπάρχουν στην περιοχή; Ποιες έχουν ακόμη διαθέσιμες θέσεις; Ποιο είναι το κόστος; Ποιο είναι το ωράριο; Υπάρχει δυνατότητα μερικής φοίτησης; Υπάρχουν δημοτικές ή ιδιωτικές επιλογές; Υπάρχει λίστα αναμονής; Υπάρχει ΚΔΑΠ που μπορεί να καλύψει μέρος της ημέρας για μεγαλύτερο παιδί;
Αυτή η καταγραφή βοηθά τον γονιό να περάσει από το αόριστο «δεν ξέρω τι θα κάνω» στο πιο συγκεκριμένο «έχω αυτές τις τρεις επιλογές και πρέπει να δω ποια είναι πιο λειτουργική». Η δεύτερη φράση δεν λύνει αμέσως το πρόβλημα, αλλά μειώνει την αίσθηση χάους.
Καλό είναι επίσης οι γονείς να ξαναμιλήσουν με δομές που τους ενδιαφέρουν, ειδικά αν υπάρχει πιθανότητα να αλλάξουν θέσεις μέσα στις επόμενες εβδομάδες. Κάποιες οικογένειες μπορεί να μην αξιοποιήσουν τελικά το voucher, να αλλάξουν περιοχή, να επιλέξουν άλλη δομή ή να ακυρώσουν εγγραφή. Μια ευγενική επικοινωνία μπορεί να ανοίξει επιλογές που αρχικά φαίνονταν κλειστές.
Δεν υπάρχει μόνο μία σωστή λύση
Όταν το αρχικό πλάνο δεν βγαίνει, οι γονείς συχνά νιώθουν ότι αποτυγχάνουν. Αν δεν μπήκε το παιδί στον παιδικό που ήθελαν, αν δεν πήραν voucher, αν χρειαστεί βοήθεια από γιαγιά, babysitter ή συνδυαστική λύση, μπορεί να εμφανιστούν ενοχές. «Μήπως δεν το οργάνωσα σωστά;», «μήπως το παιδί θα μείνει πίσω;», «μήπως δεν κάνω το καλύτερο;».
Η αλήθεια είναι ότι πολλές οικογένειες λειτουργούν με συνδυασμούς. Μερικές ημέρες βοήθεια από συγγενείς, κάποιες ώρες babysitter, λίγες ώρες σε δομή, αλλαγή ωραρίου εργασίας όπου είναι δυνατό, προσωρινή λύση μέχρι να βρεθεί θέση. Αυτές οι λύσεις μπορεί να μην είναι ιδανικές, αλλά μπορούν να είναι λειτουργικές.
Το παιδί δεν χρειάζεται τέλεια λύση για να είναι καλά. Χρειάζεται σταθερούς ενήλικες, ασφαλή φροντίδα, προβλεψιμότητα και μια καθημερινότητα που, όσο γίνεται, δεν αλλάζει κάθε μέρα χωρίς προετοιμασία.
Προσέχουμε τι ακούει το παιδί
Μέσα στην πίεση, οι γονείς μπορεί να συζητούν μπροστά στο παιδί για χρήματα, δυσκολίες, απορρίψεις, σταθμούς που δεν το πήραν, προβλήματα με τη δουλειά ή το ότι «δεν ξέρουμε τι θα κάνουμε». Το παιδί μπορεί να μην καταλαβαίνει όλες τις λεπτομέρειες, αλλά πιάνει το άγχος.
Αν ακούει συνεχώς ότι υπάρχει πρόβλημα με τον παιδικό, μπορεί να αρχίσει να συνδέει τον σταθμό με κάτι απειλητικό ή δυσάρεστο. Μπορεί να νιώσει ότι το ίδιο είναι βάρος ή ότι κάτι κακό συμβαίνει επειδή πρέπει να πάει κάπου.
Γι’ αυτό οι συζητήσεις των μεγάλων καλό είναι να γίνονται χωρίς το παιδί, όσο αυτό είναι εφικτό. Στο παιδί μπορούμε να πούμε κάτι απλό και καθησυχαστικό: «Ψάχνουμε να βρούμε ποιο μέρος θα είναι καλύτερο για εσένα τον Σεπτέμβριο» ή «ακόμη οργανώνουμε το πρόγραμμα, αλλά θα σου εξηγήσουμε όταν αποφασίσουμε».
Το παιδί δεν χρειάζεται να ξέρει όλο το διοικητικό και οικονομικό βάρος. Χρειάζεται να νιώθει ότι οι μεγάλοι το φροντίζουν.
Αν αλλάξει το αρχικό πλάνο, το εξηγούμε απλά
Αν το παιδί ήξερε ότι θα πάει σε συγκεκριμένο παιδικό σταθμό και τελικά αυτό αλλάξει, χρειάζεται μια απλή εξήγηση. Όχι πολλές λεπτομέρειες, όχι άγχος, όχι θυμός μπροστά του. Μπορούμε να πούμε: «Τελικά θα πάμε να γνωρίσουμε έναν άλλο παιδικό σταθμό, γιατί αυτός ταιριάζει καλύτερα στο πρόγραμμα μας» ή «αλλάξαμε λίγο το σχέδιο και θα δούμε μαζί το καινούργιο μέρος».
Αν το παιδί απογοητευτεί, το ακούμε. Μπορεί να είχε ήδη φανταστεί τον εαυτό του σε έναν χώρο ή να είχε ακούσει για έναν φίλο που θα πήγαινε εκεί. Δεν χρειάζεται να το πείσουμε αμέσως ότι «δεν έγινε τίποτα». Για εκείνο, μπορεί να έγινε.
Μπορούμε να πούμε: «Καταλαβαίνω ότι είχες στο μυαλό σου το άλλο μέρος. Κι εμείς αλλάξαμε σχέδιο. Θα το γνωρίσουμε μαζί σιγά σιγά». Αυτή η φράση δεν ωραιοποιεί την αλλαγή, αλλά δίνει ασφάλεια.
Η προσαρμογή μετράει περισσότερο από την τέλεια επιλογή
Οι γονείς συχνά αναζητούν την τέλεια δομή. Τον τέλειο παιδικό, την τέλεια δασκάλα, το τέλειο ωράριο, την τέλεια απόσταση, το τέλειο κόστος. Στην πραγματικότητα, σπάνια υπάρχουν όλα μαζί. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι να βρεθεί μια λύση που είναι ασφαλής, αξιοπρεπής και λειτουργική για το παιδί και την οικογένεια.
Από εκεί και πέρα, η προσαρμογή παίζει τεράστιο ρόλο. Πώς θα γνωρίσει το παιδί τον χώρο; Θα υπάρχει σταδιακή ένταξη; Θα μπορεί ο γονιός να αφιερώσει χρόνο τις πρώτες ημέρες; Θα υπάρχει επικοινωνία με τους παιδαγωγούς; Θα έχει το παιδί ένα σταθερό πρωινό τελετουργικό; Θα ξέρει ποιος το πηγαίνει και ποιος το παίρνει;
Μια όχι τέλεια λύση μπορεί να λειτουργήσει πολύ καλά αν στηριχθεί σωστά. Αντίθετα, ακόμη και μια πολύ καλή δομή μπορεί να δυσκολέψει το παιδί αν η μετάβαση γίνει απότομα και μέσα σε ένταση.
Μικρό πλάνο δράσης για τις επόμενες ημέρες
Όταν όλα μοιάζουν μπερδεμένα, βοηθά να φτιαχτεί ένα μικρό πλάνο. Πρώτα καταγράφουμε όλες τις πιθανές επιλογές, ακόμη και αυτές που δεν μας ενθουσιάζουν. Μετά βάζουμε δίπλα σε κάθε επιλογή κόστος, απόσταση, ωράριο, ασφάλεια, διαθεσιμότητα και ποιος μπορεί να βοηθήσει. Στη συνέχεια ξεχωρίζουμε τι είναι απαραίτητο και τι είναι απλώς επιθυμητό.
Για παράδειγμα, μπορεί να είναι απαραίτητο να υπάρχει φροντίδα μέχρι τις 16:00, αλλά επιθυμητό να είναι πολύ κοντά στο σπίτι. Μπορεί να είναι απαραίτητο το κόστος να μην ξεπερνά ένα όριο, αλλά επιθυμητό να έχει συγκεκριμένες δραστηριότητες. Όταν ξεχωρίζουμε τα απαραίτητα από τα επιθυμητά, οι αποφάσεις γίνονται λίγο πιο καθαρές.
Δεν χρειάζεται να βρεθεί αμέσως η λύση για όλη τη χρονιά. Μερικές φορές χρειάζεται μια ασφαλής λύση για τον πρώτο μήνα, μέχρι να σταθεροποιηθούν τα δεδομένα.
Δεν αφήνουμε τις ενοχές να αποφασίσουν
Όταν οι γονείς πιέζονται, οι ενοχές μπορούν να τους οδηγήσουν σε βιαστικές αποφάσεις. Να πληρώσουν κάτι που δεν αντέχουν οικονομικά, να δεχτούν ένα ωράριο που δεν λειτουργεί, να επιλέξουν μια λύση επειδή «δεν γίνεται αλλιώς» χωρίς να την έχουν ελέγξει, ή να νιώθουν ότι πρέπει να απολογούνται επειδή δεν πήγαν όλα όπως ήθελαν.
Οι αποφάσεις για τη φροντίδα του παιδιού χρειάζονται ρεαλισμό. Δεν γίνεται πάντα να έχουμε την καλύτερη επιλογή στο χαρτί. Γίνεται όμως να επιλέξουμε την πιο ασφαλή και λειτουργική επιλογή με βάση τις πραγματικές συνθήκες της οικογένειας.
Οι ενοχές δεν βοηθούν το παιδί. Ένας γονιός που σκέφτεται καθαρά, ζητά πληροφορίες, βάζει όρια και κάνει το καλύτερο δυνατό με τα δεδομένα που έχει, το βοηθά πολύ περισσότερο.
Το παιδί χρειάζεται ασφάλεια, όχι την τέλεια διαδρομή
Αν δεν ήρθε το voucher ή αν ο παιδικός σταθμός που θέλατε δεν είναι διαθέσιμος, αυτό είναι σίγουρα απογοητευτικό. Μπορεί να σημαίνει περισσότερη αναζήτηση, περισσότερα τηλεφωνήματα, οικονομική πίεση και αλλαγή σχεδίου. Δεν σημαίνει όμως ότι η χρονιά ξεκινά χαμένη.
Τα παιδιά μπορούν να προσαρμοστούν σε διαφορετικές λύσεις, όταν οι ενήλικες γύρω τους είναι σταθεροί, ήρεμοι και παρόντες. Δεν χρειάζεται να τους παρουσιάσουμε τη λύση ως τέλεια. Χρειάζεται να τους δείξουμε ότι υπάρχει σχέδιο, φροντίδα και συνέχεια.
Γιατί, τελικά, το πιο σημαντικό δεν είναι να πάει η οικογένεια ακριβώς όπως το είχε φανταστεί τον Ιούνιο ή τον Ιούλιο. Είναι να μπορέσει να οργανώσει τον Σεπτέμβριο με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, χωρίς να χαθεί μέσα στον πανικό. Και αυτό ξεκινά από ένα απλό αλλά δύσκολο βήμα: σταματάμε για λίγο, παίρνουμε ανάσα και βλέπουμε τι επιλογές έχουμε μπροστά μας.
