Βιταμίνη C, βιταμίνη D και πολυβιταμίνες: Τι πραγματικά χρειάζεται ο παιδικός οργανισμός και πότε είναι απαραίτητη η συμβουλή του παιδιάτρου;
Με τις πρώτες κρύες ημέρες και τις ιώσεις που αρχίζουν να κυκλοφορούν στις σχολικές αίθουσες, ένα γνώριμο ερώτημα επιστρέφει σε πολλά σπίτια: «Μήπως πρέπει να δώσω στο παιδί κάποια βιταμίνη για να μην αρρωσταίνει συνέχεια;». Στα φαρμακεία και στο διαδίκτυο οι επιλογές είναι πολλές. Σιρόπια με βιταμίνη C, μασώμενες πολυβιταμίνες, σταγόνες βιταμίνης D και σκευάσματα που διαφημίζονται ως υποστήριξη του ανοσοποιητικού διεκδικούν την προσοχή των γονιών, ιδιαίτερα την περίοδο του χειμώνα.
Η ανησυχία είναι κατανοητή. Όταν ένα παιδί επιστρέφει από το σχολείο με συνάχι ή πυρετό για τρίτη φορά μέσα σε λίγες εβδομάδες, είναι φυσικό οι γονείς να αναζητούν τρόπους να το προστατεύσουν. Όμως η συχνότητα των ιώσεων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο οργανισμός του στερείται βιταμινών ή ότι το ανοσοποιητικό του είναι αδύναμο.
Οι βιταμίνες είναι απαραίτητες για την ανάπτυξη και τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η πρόσληψη μεγαλύτερων ποσοτήτων προσφέρει πάντοτε μεγαλύτερη προστασία. Υπάρχει σημαντική διαφορά ανάμεσα στην κάλυψη μιας πραγματικής διατροφικής ανάγκης και στη χορήγηση συμπληρωμάτων με την ελπίδα ότι θα προλάβουν τις εποχικές λοιμώξεις.
Τι δείχνουν, λοιπόν, τα επιστημονικά δεδομένα και τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς στην Ελλάδα πριν επιλέξουν ένα συμπλήρωμα για το παιδί τους;
Χρειάζονται όλα τα παιδιά επιπλέον βιταμίνες;
Οι βιταμίνες και τα μέταλλα συμμετέχουν σε πολλές λειτουργίες του οργανισμού, από την ανάπτυξη των οστών και την παραγωγή ενέργειας μέχρι τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Η επαρκής πρόσληψή τους είναι επομένως σημαντική σε κάθε ηλικία και ιδιαίτερα κατά την παιδική ανάπτυξη.
Ωστόσο, ένα υγιές παιδί που ακολουθεί μια επαρκή και ποικίλη διατροφή δεν χρειάζεται αυτομάτως να λαμβάνει πολυβιταμινούχο συμπλήρωμα επειδή μπήκε ο χειμώνας.
Η ανάγκη για συμπληρωματική χορήγηση εξαρτάται από την ηλικία, τη διατροφή, την ανάπτυξη, το ιατρικό ιστορικό και τυχόν παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο διατροφικών ελλείψεων.
Ένα παιδί που τρώει φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά, γαλακτοκομικά ή κατάλληλα εναλλακτικά προϊόντα και πηγές πρωτεΐνης μπορεί να καλύπτει πολλές από τις ανάγκες του μέσα από τις τροφές. Αντίθετα, ένα παιδί με ιδιαίτερα περιορισμένη διατροφή, συγκεκριμένο πρόβλημα απορρόφησης ή διαγνωσμένη έλλειψη μπορεί να χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι ποια βιταμίνη κυκλοφορεί περισσότερο στην αγορά, αλλά αν υπάρχει συγκεκριμένος λόγος για τον οποίο το παιδί χρειάζεται συμπληρωματική χορήγηση.
Βιταμίνη C: Προλαμβάνει πραγματικά το κρυολόγημα;
Η βιταμίνη C είναι ίσως η πρώτη που έρχεται στο μυαλό των γονιών όταν ξεκινούν οι εποχικές ιώσεις. Συμμετέχει στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, ενώ συμβάλλει και στην προστασία των κυττάρων από το οξειδωτικό στρες.
Αυτές οι λειτουργίες αναγνωρίζονται και από την ευρωπαϊκή νομοθεσία για τους ισχυρισμούς υγείας. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 432/2012 επιτρέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, τη δήλωση ότι η βιταμίνη C συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.
Αυτό, όμως, δεν ισοδυναμεί με απόδειξη ότι η λήψη επιπλέον βιταμίνης C εμποδίζει ένα παιδί να κολλήσει κάποιον ιό.
Συστηματική ανασκόπηση της Cochrane, η οποία αξιολόγησε δεκάδες κλινικές μελέτες, διαπίστωσε ότι η τακτική λήψη βιταμίνης C δεν μείωσε ουσιαστικά τη συχνότητα εμφάνισης κοινού κρυολογήματος στον γενικό πληθυσμό. Παρατηρήθηκε, ωστόσο, μια μέτρια μείωση της διάρκειας των επεισοδίων σε όσους λάμβαναν συστηματικά βιταμίνη C. Στα παιδιά η μέση μείωση υπολογίστηκε περίπου στο 14%.
Το εύρημα αυτό δεν αποτελεί σύσταση για χορήγηση υψηλών δόσεων στα παιδιά. Οι μελέτες εξέτασαν συγκεκριμένα δοσολογικά σχήματα και η πιθανή μείωση της διάρκειας ενός κρυολογήματος δεν σημαίνει ότι η προληπτική χορήγηση συμπληρωμάτων είναι απαραίτητη για κάθε παιδί.
Η βιταμίνη C υπάρχει σε πολλές καθημερινές τροφές, όπως τα πορτοκάλια, τα ακτινίδια, οι φράουλες, οι πιπεριές και το μπρόκολο. Η συστηματική παρουσία τέτοιων τροφών στη διατροφή είναι ένας ουσιαστικός τρόπος κάλυψης των αναγκών του οργανισμού.
Βιταμίνη D: Γιατί είναι διαφορετική περίπτωση;
Η βιταμίνη D χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, επειδή συνδέεται άμεσα με την απορρόφηση του ασβεστίου, τη φυσιολογική ανάπτυξη των οστών και την πρόληψη της ραχίτιδας.
Συμβάλλει επίσης στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η χορήγηση επιπλέον ποσότητας προστατεύει απαραίτητα από τις χειμερινές λοιμώξεις.
Σε αντίθεση με πολλές άλλες βιταμίνες, η βιταμίνη D δεν εξασφαλίζεται πάντα εύκολα μόνο από τη διατροφή. Παράγεται και στο δέρμα με την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας, αλλά η παραγωγή της επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες, όπως η εποχή, η γεωγραφική θέση, η έκθεση στον ήλιο και τα ατομικά χαρακτηριστικά.
Η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας, Ηπατολογίας και Διατροφής (ESPGHAN) έχει επισημάνει τη σημασία της πρόληψης της ανεπάρκειας βιταμίνης D στον παιδιατρικό πληθυσμό. Στις συστάσεις της για υγιή βρέφη αναφέρεται συμπληρωματική χορήγηση 400 διεθνών μονάδων (IU) ημερησίως κατά το πρώτο έτος.
Στην Ελλάδα, οι δημοσιευμένες παιδιατρικές συστάσεις αναφέρουν αντίστοιχα ανάγκες περίπου 400 IU ημερησίως κατά τον πρώτο χρόνο ζωής, με εξατομίκευση της ανάγκης χορήγησης και της δόσης κατά το δεύτερο εξάμηνο.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τα βρέφη που θηλάζουν, αλλά και για όσα λαμβάνουν βρεφικό γάλα εμπλουτισμένο με βιταμίνη D, καθώς πρέπει να συνυπολογίζεται η ποσότητα που προσλαμβάνουν ήδη.
Οι γονείς δεν χρειάζεται να υπολογίζουν μόνοι τους τη δοσολογία ή να προσθέτουν δεύτερο σκεύασμα χωρίς να γνωρίζουν τη συνολική ημερήσια πρόσληψη.
Για τα μεγαλύτερα παιδιά, η ανάγκη συμπληρώματος δεν καθορίζεται αποκλειστικά από την εποχή. Ο παιδίατρος αξιολογεί τη διατροφή, τους παράγοντες κινδύνου, την υγεία του παιδιού και, όταν ενδείκνυται, την ανάγκη εργαστηριακού ελέγχου.
Το παιδί δεν τρώει λαχανικά. Χρειάζεται πολυβιταμίνη;
Πολλοί γονείς ανησυχούν όταν το παιδί τους αποφεύγει τα λαχανικά, αρνείται ορισμένα φρούτα ή τρώει για μεγάλα διαστήματα έναν περιορισμένο αριθμό τροφών.
Η επιλεκτική διατροφή μπορεί να αποτελεί μέρος της φυσιολογικής ανάπτυξης, ιδιαίτερα σε μικρότερες ηλικίες. Ωστόσο, δεν έχουν όλες οι περιπτώσεις την ίδια βαρύτητα.
Ένα παιδί που αρνείται το μπρόκολο αλλά καταναλώνει αρκετά διαφορετικά τρόφιμα δεν βρίσκεται στην ίδια διατροφική κατάσταση με ένα παιδί που δέχεται ελάχιστες τροφές, παρουσιάζει δυσκολίες στη σίτιση ή δεν αναπτύσσεται σύμφωνα με το αναμενόμενο πρότυπο.
Οι πολυβιταμίνες δεν αντικαθιστούν τις φυτικές ίνες, τις πρωτεΐνες και τα υπόλοιπα θρεπτικά συστατικά που προσφέρει μια ισορροπημένη διατροφή. Επίσης, δεν αντιμετωπίζουν την αιτία για την οποία ένα παιδί απορρίπτει συγκεκριμένες τροφές.
Όταν η διατροφική ποικιλία είναι πολύ περιορισμένη ή υπάρχουν ανησυχίες για την ανάπτυξη, ο παιδίατρος μπορεί να κρίνει απαραίτητη την αξιολόγηση από κατάλληλο επαγγελματία υγείας, όπως διαιτολόγο-διατροφολόγο με εμπειρία στην παιδική ηλικία.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και σε αυστηρά περιοριστικά διατροφικά πρότυπα, όπου ορισμένα θρεπτικά συστατικά, όπως η βιταμίνη B12, μπορεί να απαιτούν ειδικό σχεδιασμό και συμπληρωματική κάλυψη.
Πότε μπορεί να χρειάζεται πραγματικά ένα συμπλήρωμα;
Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες η συμπληρωματική χορήγηση βιταμινών ή μετάλλων αποτελεί μέρος της ενδεδειγμένης ιατρικής φροντίδας.
Ένα βρέφος μπορεί να χρειάζεται βιταμίνη D σύμφωνα με τις παιδιατρικές συστάσεις. Ένα παιδί με επιβεβαιωμένη σιδηροπενία μπορεί να χρειάζεται θεραπευτική χορήγηση σιδήρου. Παιδιά με συγκεκριμένα χρόνια νοσήματα, προβλήματα απορρόφησης, ιδιαίτερα περιορισμένη διατροφή ή αυξημένες διατροφικές ανάγκες ενδέχεται επίσης να χρειάζονται εξατομικευμένη υποστήριξη.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, το συμπλήρωμα ή το κατάλληλο φαρμακευτικό σκεύασμα δεν χορηγείται επειδή «κάνει καλό γενικά», αλλά για να καλύψει μια συγκεκριμένη ανάγκη.
Εξίσου σημαντικό είναι ότι δεν χρειάζονται όλα τα παιδιά προληπτικές εξετάσεις αίματος για να ελεγχθούν τα επίπεδα κάθε βιταμίνης. Η απόφαση για εργαστηριακό έλεγχο βασίζεται στην κλινική εικόνα και στους παράγοντες κινδύνου.
Η εξατομίκευση προστατεύει τόσο από τη μη αναγνώριση μιας πραγματικής έλλειψης όσο και από την περιττή χορήγηση σκευασμάτων.
Περισσότερες βιταμίνες δεν σημαίνουν περισσότερη προστασία
Επειδή οι βιταμίνες είναι απαραίτητες για την υγεία, δημιουργείται μερικές φορές η εντύπωση ότι η επιπλέον ποσότητα δεν μπορεί να βλάψει.
Στην πραγματικότητα, η υπερβολική πρόσληψη ορισμένων βιταμινών και μετάλλων μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες.
Η βιταμίνη D, για παράδειγμα, είναι λιποδιαλυτή και η υπερβολική χορήγησή της μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένα επίπεδα ασβεστίου στο αίμα και σε σοβαρές επιπλοκές. Αντίστοιχα, η υπερβολική πρόσληψη βιταμίνης Α μπορεί να αποδειχθεί τοξική.
Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) έχει καθορίσει ανώτατα ανεκτά επίπεδα πρόσληψης για συγκεκριμένες βιταμίνες και μέταλλα, λαμβάνοντας υπόψη και τις ηλικιακές διαφορές.
Εδώ υπάρχει και μια πρακτική παγίδα: ένα παιδί μπορεί να λαμβάνει βιταμίνη D από ένα σκεύασμα σε σταγόνες και ταυτόχρονα από μια πολυβιταμίνη. Αν οι γονείς δεν ελέγξουν τη σύνθεση, υπάρχει κίνδυνος να χορηγούν μεγαλύτερη συνολική ποσότητα από την ενδεδειγμένη.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται επίσης τα μασώμενα συμπληρώματα που μοιάζουν με καραμέλες. Πρέπει να φυλάσσονται μακριά από τα παιδιά και να μη δίνονται ως γλυκίσματα.
Τι προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τα συμπληρώματα;
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα συμπληρώματα διατροφής αποτελούν ξεχωριστή κατηγορία προϊόντων από τα φάρμακα.
Η Οδηγία 2002/46/ΕΚ ρυθμίζει βασικές προϋποθέσεις που αφορούν τη σύνθεση και την επισήμανσή τους, ενώ ο Κανονισμός (ΕΚ) 1924/2006 καθορίζει το πλαίσιο για τους διατροφικούς ισχυρισμούς και τους ισχυρισμούς υγείας.
Για τους γονείς, η διάκριση αυτή έχει πρακτική σημασία.
Ένα συμπλήρωμα μπορεί, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να αναφέρει ότι μια συγκεκριμένη βιταμίνη συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Δεν επιτρέπεται όμως να παρουσιάζεται ως προϊόν που προλαμβάνει, θεραπεύει ή αντιμετωπίζει κάποια ασθένεια.
Στην Ελλάδα, η θέση σε κυκλοφορία των συμπληρωμάτων διατροφής γνωστοποιείται στον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ). Η γνωστοποίηση δεν αποτελεί την ίδια διαδικασία με την έγκριση κυκλοφορίας ενός φαρμάκου.
Επομένως, οι γονείς χρειάζεται να αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη διαφημίσεις που υπόσχονται ότι ένα σιρόπι θα προστατεύσει το παιδί από τις ιώσεις, ότι ένα συμπλήρωμα θα το εμποδίσει να αρρωστήσει ή ότι η συστηματική λήψη ενός προϊόντος είναι απαραίτητη για κάθε παιδί.
Η ένδειξη ότι μια βιταμίνη συμμετέχει σε μια φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού δεν σημαίνει ότι το συγκεκριμένο προϊόν έχει αποδειχθεί αποτελεσματικό στην πρόληψη μιας λοίμωξης.
Τι βοηθά πραγματικά τα παιδιά κατά τη διάρκεια του χειμώνα;
Αν ο στόχος είναι να περιορίσουμε όσο γίνεται τον κίνδυνο αναπνευστικών λοιμώξεων και να στηρίξουμε τη γενική υγεία του παιδιού, η καθημερινή φροντίδα παραμένει σημαντικότερη από την αναζήτηση ενός συμπληρώματος που υπόσχεται περισσότερη προστασία.
Η επαρκής και ποικίλη διατροφή βοηθά τον οργανισμό να λαμβάνει τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται. Ο επαρκής ύπνος, ανάλογα με την ηλικία, είναι σημαντικός για τη φυσιολογική ανάπτυξη και λειτουργία του οργανισμού, ενώ η σωματική δραστηριότητα αποτελεί βασικό μέρος ενός υγιεινού τρόπου ζωής.
Παράλληλα, η πρόληψη των λοιμώξεων χρειάζεται συγκεκριμένα μέτρα δημόσιας υγείας. Ο ΕΟΔΥ επισημαίνει τη σημασία της υγιεινής των χεριών, του καλού αερισμού των εσωτερικών χώρων, της σωστής αναπνευστικής υγιεινής και του εμβολιασμού σύμφωνα με τις ισχύουσες συστάσεις.
Κανένα συμπλήρωμα βιταμινών δεν υποκαθιστά τα εμβόλια ή τα βασικά μέτρα πρόληψης της μετάδοσης των αναπνευστικών λοιμώξεων.
Αξίζει επίσης να θυμόμαστε ότι τα παιδιά, ιδιαίτερα όταν αρχίζουν να πηγαίνουν σε παιδικό σταθμό ή σχολείο, εκτίθενται σε πολλούς αναπνευστικούς ιούς. Οι επαναλαμβανόμενες ιώσεις δεν αποτελούν από μόνες τους απόδειξη ανεπάρκειας βιταμινών ή προβλήματος του ανοσοποιητικού.
Αν όμως οι λοιμώξεις είναι ασυνήθιστα σοβαρές, παρατεταμένες, συνοδεύονται από προβλήματα ανάπτυξης ή προκαλούν άλλη ιδιαίτερη ανησυχία, χρειάζεται αξιολόγηση από τον παιδίατρο.
Πριν αγοράσουμε ένα παιδικό συμπλήρωμα
Η μεγάλη ποικιλία προϊόντων και οι διαφημίσεις που απευθύνονται στους γονείς μπορεί να δημιουργούν την εντύπωση ότι η χορήγηση βιταμινών αποτελεί αυτονόητη μέρος της χειμερινής φροντίδας.
Πριν επιλέξουμε ένα σκεύασμα, είναι προτιμότερο να συζητήσουμε με τον παιδίατρο αν το παιδί το χρειάζεται πραγματικά, ποιο θρεπτικό συστατικό αφορά η σύσταση, ποια ποσότητα είναι κατάλληλη για την ηλικία του και για πόσο διάστημα πρέπει να χορηγηθεί.
Χρειάζεται επίσης να ενημερώνουμε τον γιατρό για οποιαδήποτε άλλα συμπληρώματα ή φαρμακευτικά προϊόντα λαμβάνει το παιδί, ώστε να αποφεύγεται η ακούσια πρόσληψη του ίδιου συστατικού από περισσότερες πηγές.
Οι βιταμίνες έχουν ουσιαστικό ρόλο στην παιδική ανάπτυξη και σε ορισμένες περιπτώσεις η συμπληρωματική χορήγησή τους είναι απαραίτητη. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι πρέπει να αντιμετωπίζονται ως μια γενική λύση για κάθε χειμερινή ίωση.
Το ζητούμενο δεν είναι να δίνουμε στα παιδιά όσο το δυνατόν περισσότερες βιταμίνες, αλλά να εξασφαλίζουμε ότι λαμβάνουν ακριβώς όσα χρειάζεται ο οργανισμός τους.
Και αυτή είναι μια απόφαση που βασίζεται στην επαρκή διατροφή, στις πραγματικές ανάγκες του παιδιού και στην επιστημονική καθοδήγηση, όχι στις υποσχέσεις μιας διαφήμισης.
Επιστημονικές πηγές και ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο
- EFSA – Συμπληρώματα διατροφής και ευρωπαϊκό πλαίσιο
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Διατροφικοί ισχυρισμοί και ισχυρισμοί υγείας
- Κανονισμός (ΕΕ) 432/2012 – Επιτρεπόμενοι ισχυρισμοί υγείας
- ΕΟΦ – Εγκύκλιος συμπληρωμάτων διατροφής
- ESPGHAN – Vitamin D in the Healthy European Paediatric Population
- Cochrane – Vitamin C for Preventing and Treating the Common Cold
- Υπουργείο Υγείας – Εθνικοί Διατροφικοί Οδηγοί
- ΕΟΔΥ – Ενημερωτικό δελτίο Σεπτεμβρίου 2026
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή. Η χορήγηση βιταμινών και άλλων συμπληρωμάτων σε βρέφη και παιδιά πρέπει να γίνεται με την καθοδήγηση του παιδιάτρου.
