Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εξέδωσε για πρώτη φορά παγκόσμιες οδηγίες για την ολοκληρωμένη διαχείριση της παχυσαρκίας σε παιδιά και εφήβους. Η βασική αλλαγή είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζεται το πρόβλημα: ως χρόνια κατάσταση υγείας που χρειάζεται εξατομικευμένη, μακροχρόνια υποστήριξη και όχι ως αποτυχία θέλησης του παιδιού ή της οικογένειας.
Οι οδηγίες αφορούν επαγγελματίες υγείας και συστήματα φροντίδας. Για τους γονείς, το σημαντικό μήνυμα είναι ότι η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται με σεβασμό, χωρίς ντροπή και χωρίς αυτοσχέδιες περιοριστικές δίαιτες.
Πόσα παιδιά αφορά
Σύμφωνα με τα στοιχεία που συνοδεύουν τις οδηγίες, το 2024 περίπου 170 εκατομμύρια παιδιά και έφηβοι ηλικίας 5 έως 19 ετών ζούσαν με παχυσαρκία. Από αυτά, 70 εκατομμύρια ήταν παιδιά 5 έως 9 ετών και 100 εκατομμύρια έφηβοι 10 έως 19 ετών.
Η συχνότητα της παχυσαρκίας σε αυτή την ηλικιακή ομάδα έχει τετραπλασιαστεί από το 1990, από 2% σε 8%. Οι αριθμοί περιγράφουν παγκόσμια τάση και δεν αντικαθιστούν την εξατομικευμένη εκτίμηση ενός παιδιού από παιδίατρο.
Η πρώτη γραμμή φροντίδας δεν είναι το φάρμακο
Για παιδιά και εφήβους με παχυσαρκία, ο ΠΟΥ συστήνει δομημένες παρεμβάσεις που συνδυάζουν διατροφή, σωματική δραστηριότητα και υποστήριξη αλλαγής συμπεριφοράς. Μπορούν να παρέχονται ατομικά ή ως μέρος ενός πολυπαραγοντικού προγράμματος.
Αυτό σημαίνει ότι η φροντίδα δεν περιορίζεται σε μια λίστα «επιτρεπόμενων» και «απαγορευμένων» τροφών. Εξετάζει τον ύπνο, την καθημερινή κίνηση, το σχολικό περιβάλλον, τις οικογενειακές συνήθειες, τη συναισθηματική κατάσταση και τα εμπόδια που δυσκολεύουν μια βιώσιμη αλλαγή.
Τι ισχύει για παιδιά έως 9 ετών
Οι οδηγίες δεν συστήνουν φαρμακευτική θεραπεία, βαριατρική χειρουργική ή συσκευές απώλειας βάρους για παιδιά ηλικίας 0 έως 9 ετών. Σε αυτές τις ηλικίες η έμφαση βρίσκεται στην οικογενειακή υποστήριξη, στις υγιεινές συνήθειες και στην παρακολούθηση της ανάπτυξης.
Οι γονείς δεν πρέπει να χορηγούν συμπληρώματα, φάρμακα ή «λιποδιαλυτικά» προϊόντα χωρίς ιατρική αξιολόγηση. Τα προϊόντα που διαφημίζονται online μπορεί να έχουν αβέβαιη σύνθεση, αλληλεπιδράσεις ή σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες.
Τι αλλάζει για τους εφήβους 10 έως 19 ετών
Για τους εφήβους, εγκεκριμένα φάρμακα μπορεί να εξεταστούν μόνο όταν ένα εποπτευόμενο, πολυπαραγοντικό πρόγραμμα τρόπου ζωής δεν έχει φέρει το επιθυμητό αποτέλεσμα. Η απόφαση χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση, συζήτηση οφέλους και κινδύνου, παρακολούθηση και συμμετοχή της οικογένειας.
Η βαριατρική χειρουργική μπορεί να εξεταστεί μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις σε εφήβους με σοβαρή παχυσαρκία. Δεν αποτελεί λύση ρουτίνας και απαιτεί εξειδικευμένη διεπιστημονική ομάδα, καθώς και μακροχρόνια παρακολούθηση πριν και μετά την επέμβαση.
Η ψυχική υγεία αποτελεί μέρος της φροντίδας
Η παχυσαρκία μπορεί να συνυπάρχει με άγχος, κατάθλιψη, χαμηλή αυτοεκτίμηση ή κοινωνική απόσυρση. Παράλληλα, ο στιγματισμός, ο εκφοβισμός και τα σχόλια για το σώμα μπορούν να επιβαρύνουν την ψυχική υγεία και να δυσκολέψουν τη σχέση με το φαγητό και την κίνηση.
Οι επαγγελματίες υγείας καλούνται να εντοπίζουν έγκαιρα και τις δύο πλευρές. Για την οικογένεια, αυτό σημαίνει ότι ο στόχος δεν είναι απλώς ένας αριθμός στη ζυγαριά. Η λειτουργικότητα, η ενέργεια, ο ύπνος, η συμμετοχή στο σχολείο και η συναισθηματική ευεξία έχουν ίση σημασία.
Πώς μιλάμε στο παιδί χωρίς στιγματισμό
Η γλώσσα παίζει μεγάλο ρόλο. Αντί για χαρακτηρισμούς, είναι προτιμότερο να μιλάμε για υγεία, δύναμη, ύπνο και καθημερινές συνήθειες. Η συζήτηση δεν χρειάζεται να γίνεται μπροστά σε αδέλφια ή άλλους συγγενείς, ούτε να συνδέεται με τιμωρία ή ανταμοιβή.
Οι αλλαγές λειτουργούν καλύτερα όταν αφορούν ολόκληρη την οικογένεια. Κοινά γεύματα, περισσότερη κίνηση, σταθερό πρόγραμμα ύπνου και λιγότερος χρόνος σε οθόνες μπορούν να παρουσιαστούν ως οικογενειακές επιλογές, όχι ως «θεραπεία» που επιβάλλεται μόνο σε ένα παιδί.
Ο ρόλος της ψηφιακής υποστήριξης
Οι ψηφιακές παρεμβάσεις συστήνονται υπό προϋποθέσεις και με επίβλεψη γονέα ή φροντιστή. Μια εφαρμογή μπορεί να βοηθήσει στην οργάνωση στόχων ή στην επικοινωνία με την ομάδα υγείας, αλλά δεν υποκαθιστά την εξέταση και δεν πρέπει να ενθαρρύνει εμμονική καταγραφή θερμίδων ή βάρους.
Οι οικογένειες χρειάζεται να ελέγχουν ποιος έχει δημιουργήσει την εφαρμογή, πώς χρησιμοποιούνται τα δεδομένα και αν το περιεχόμενο στηρίζεται σε επιστημονικές οδηγίες. Υποσχέσεις γρήγορης απώλειας βάρους είναι προειδοποιητικό σημάδι.
Πότε χρειάζεται αξιολόγηση
Ο παιδίατρος αξιολογεί την πορεία ανάπτυξης σε βάθος χρόνου, το οικογενειακό ιστορικό, την αρτηριακή πίεση, πιθανά συμπτώματα και, όταν χρειάζεται, εργαστηριακές εξετάσεις. Ένας μεμονωμένος αριθμός ή μια εικόνα σώματος δεν αρκεί για διάγνωση.
Οι γονείς μπορούν να ζητήσουν βοήθεια όταν ανησυχούν για γρήγορη αλλαγή βάρους, υπερβολική κόπωση, διαταραχές ύπνου, δυσκολία στην κίνηση, έντονη θλίψη, εκφοβισμό ή ανθυγιεινές συμπεριφορές γύρω από το φαγητό. Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να είναι υποστηρικτική χωρίς να γίνεται επιθετική.
Η φροντίδα δεν είναι μόνο ατομική ευθύνη
Οι οδηγίες υπογραμμίζουν ότι η θεραπεία από μόνη της δεν αρκεί. Η πρόσβαση σε οικονομικά υγιεινά τρόφιμα, ασφαλείς χώρους κίνησης, σχολικά γεύματα και υποστηρικτικές υπηρεσίες επηρεάζει τις επιλογές μιας οικογένειας.
Γι’ αυτό η πρόληψη χρειάζεται πολιτικές στην εκπαίδευση, στον αστικό σχεδιασμό, στις μεταφορές και στην κοινωνική προστασία. Οι γονείς μπορούν να στηρίξουν τις καθημερινές συνήθειες, αλλά δεν μπορούν να διορθώσουν μόνοι τους ένα περιβάλλον που δυσκολεύει τη σωματική δραστηριότητα και την ισορροπημένη διατροφή.
Το πιο χρήσιμο συμπέρασμα είναι ότι η παχυσαρκία στην παιδική και εφηβική ηλικία χρειάζεται ολοκληρωμένη φροντίδα, χωρίς ενοχή και χωρίς βιαστικές λύσεις. Κάθε απόφαση για θεραπεία πρέπει να λαμβάνεται από την οικογένεια μαζί με κατάλληλη ομάδα επαγγελματιών υγείας.
Πηγή: Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, 7 Οκτωβρίου 2026.
Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά ιατρική διάγνωση ή θεραπεία.
