Μωρό και κατοικίδιο στο ίδιο σπίτι

Πώς προετοιμάζουμε τον σκύλο ή τη γάτα για τον ερχομό ενός μωρού και δημιουργούμε τις προϋποθέσεις για μια ασφαλή συμβίωση.

Μέχρι χθες, ο σκύλος ήταν εκείνος που σας υποδεχόταν πρώτος στην πόρτα, διεκδικούσε μια θέση στον καναπέ και ήξερε ακριβώς πότε θα βγείτε την καθημερινή σας βόλτα. Ή ίσως η γάτα είχε συνηθίσει να κοιμάται στο αγαπημένο της σημείο, να απολαμβάνει την ησυχία του σπιτιού και να ακολουθεί τους δικούς της ρυθμούς. Τώρα, όμως, ετοιμάζεστε να υποδεχτείτε ένα μωρό και η καθημερινότητα πρόκειται να αλλάξει για όλους.

Για τους μελλοντικούς γονείς που έχουν κατοικίδιο, η χαρά της εγκυμοσύνης συχνά συνοδεύεται από ερωτήματα. Θα δεχτεί ο σκύλος το μωρό; Θα φοβηθεί η γάτα από το κλάμα; Χρειάζεται να αλλάξουν οι συνήθειες του ζώου; Και, κυρίως, πώς μπορούμε να εξασφαλίσουμε ότι η συμβίωση θα είναι ασφαλής τόσο για το παιδί όσο και για το κατοικίδιο;

Η άφιξη ενός νεογέννητου αποτελεί μεγάλη αλλαγή και για τα ζώα συντροφιάς. Νέες μυρωδιές, άγνωστοι ήχοι, διαφορετικά ωράρια, καινούργια αντικείμενα και λιγότερος διαθέσιμος χρόνος από τους ανθρώπους τους μπορούν να προκαλέσουν αναστάτωση ακόμη και σε ένα ζώο που μέχρι τότε ήταν ιδιαίτερα ήρεμο.

Τα καλά νέα είναι ότι πολλές οικογένειες μεγαλώνουν παιδιά μαζί με σκύλους ή γάτες χωρίς προβλήματα. Η επιτυχημένη συμβίωση, ωστόσο, δεν πρέπει να βασίζεται στην υπόθεση ότι το αγαπημένο μας κατοικίδιο θα καταλάβει από μόνο του πώς να συμπεριφέρεται στο μωρό. Χρειάζεται προετοιμασία, σεβασμό στις ανάγκες του ζώου και σαφείς κανόνες ασφάλειας.

Η προετοιμασία αρχίζει πριν γεννηθεί το μωρό

Ένα από τα συχνότερα λάθη είναι να περιμένουμε να επιστρέψουμε από το μαιευτήριο για να αλλάξουμε τις συνήθειες του κατοικιδίου.

Φανταστείτε έναν σκύλο που μέχρι σήμερα κοιμόταν στο υπνοδωμάτιο των ιδιοκτητών του και ξαφνικά, την ημέρα που εμφανίζεται το μωρό, βρίσκεται αποκλεισμένος έξω από την πόρτα. Ή μια γάτα που συνήθιζε να κοιμάται σε ένα δωμάτιο και τώρα δεν μπορεί να μπει σε αυτό επειδή μετατράπηκε σε βρεφικό.

Αυτές οι αλλαγές μπορεί να είναι απαραίτητες, αλλά είναι προτιμότερο να πραγματοποιούνται σταδιακά, αρκετά πριν από τη γέννηση.

Η αμερικανική οργάνωση προστασίας ζώων ASPCA συμβουλεύει τους μελλοντικούς γονείς να προετοιμάζουν τον σκύλο για τις αλλαγές της καθημερινότητας, να ενισχύουν βασικές δεξιότητες συνεργασίας και να τον εξοικειώνουν με τα καινούργια ερεθίσματα που θα φέρει το μωρό.

Μπορούμε, για παράδειγμα, να εγκαταστήσουμε από νωρίς την κούνια, το καρότσι και τα υπόλοιπα βρεφικά είδη, δίνοντας στο ζώο την ευκαιρία να τα παρατηρήσει με ηρεμία. Αν σκοπεύουμε να περιορίσουμε την πρόσβασή του σε ορισμένα δωμάτια, καλό είναι να καθιερώσουμε αυτούς τους κανόνες πριν έρθει το μωρό.

Αντίστοιχα, ένας σκύλος που θα βγαίνει βόλτα διαφορετικές ώρες μπορεί να αρχίσει σταδιακά να προσαρμόζεται στο νέο πρόγραμμα, χωρίς να χρειάζεται να αλλάξει ολόκληρη η καθημερινότητά του από τη μια ημέρα στην άλλη.

Πώς προετοιμάζουμε τον σκύλο;

Η προετοιμασία ενός σκύλου δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το μέγεθος ή τη φυλή του. Μεγαλύτερη σημασία έχουν η ατομική συμπεριφορά, οι προηγούμενες εμπειρίες, η ηλικία, η κατάσταση της υγείας του και η δυνατότητα της οικογένειας να διαχειρίζεται με ασφάλεια την επαφή.

Ένας σκύλος που ενθουσιάζεται υπερβολικά όταν επιστρέφει κάποιος στο σπίτι, για παράδειγμα, μπορεί άθελά του να πηδήξει πάνω στον άνθρωπο που κρατά το μωρό. Γι’ αυτό είναι χρήσιμο να έχει εξασκηθεί σε απλές συμπεριφορές, όπως να παραμένει στο σημείο του, να περιμένει και να ανταποκρίνεται όταν του ζητάμε να απομακρυνθεί.

Η εκπαίδευση πρέπει να βασίζεται στη θετική ενίσχυση και όχι στον φόβο ή στην τιμωρία.

Παράλληλα, μπορούμε να τον εξοικειώσουμε σταδιακά με ήχους που θα ακούγονται στο σπίτι, όπως το κλάμα ενός μωρού, σε χαμηλή αρχικά ένταση και χωρίς να του προκαλούμε δυσφορία.

Εξίσου σημαντικό είναι να δημιουργήσουμε έναν προσωπικό χώρο όπου θα μπορεί να ξεκουράζεται χωρίς να τον ενοχλεί κανείς. Ένα άνετο κρεβάτι σε ήσυχο σημείο, τα αγαπημένα του παιχνίδια και η διατήρηση της καθημερινής άσκησης μπορούν να συμβάλουν στη σταθερότητα της ρουτίνας του.

Αν ο σκύλος έχει ιστορικό δαγκώματος, έντονου φόβου, επιθετικής συμπεριφοράς ή δυσκολίας στη διαχείριση νέων ερεθισμάτων, η οικογένεια πρέπει να ζητήσει εξειδικευμένη βοήθεια πριν από τη γέννηση του παιδιού.

Και τι γίνεται με τη γάτα;

Οι γάτες συχνά αντιμετωπίζουν τις αλλαγές στο περιβάλλον τους διαφορετικά από τους σκύλους. Μια γάτα μπορεί να παρακολουθεί το νέο μέλος της οικογένειας από απόσταση, να το αγνοεί ή να προτιμά να κρύβεται μέχρι να συνηθίσει την παρουσία του.

Δεν χρειάζεται να την πιέσουμε να γνωρίσει το μωρό ούτε να την κρατήσουμε κοντά του για μια φωτογραφία.

Η βρετανική οργάνωση Cats Protection συστήνει στους γονείς να διατηρούν όσο γίνεται σταθερή τη ρουτίνα της γάτας, να της παρέχουν ήσυχους χώρους όπου μπορεί να απομονωθεί και να επιτρέπουν την προσέγγιση με τον δικό της ρυθμό.

Μπορούμε να φροντίσουμε να διαθέτει αρκετά σημεία ξεκούρασης, κρυψώνες και ασφαλή υπερυψωμένα σημεία, ώστε να απομακρύνεται όταν αισθάνεται την ανάγκη.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται η κούνια. Η γάτα δεν πρέπει να αποκτήσει τη συνήθεια να κοιμάται μέσα στον χώρο ύπνου του μωρού. Ο περιορισμός της πρόσβασης μπορεί να ξεκινήσει πριν από τη γέννηση, ώστε να μην αποτελέσει μια ξαφνική αλλαγή.

Η πρώτη γνωριμία δεν χρειάζεται να γίνει αμέσως

Πολλοί γονείς φαντάζονται την πρώτη συνάντηση του μωρού με το κατοικίδιο ως μια συγκινητική στιγμή που πρέπει οπωσδήποτε να καταγραφεί σε φωτογραφία ή βίντεο.

Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει κανένας λόγος να βιαστούμε.

Ένας σκύλος μπορεί να χρειάζεται πρώτα να ηρεμήσει από τον ενθουσιασμό της επιστροφής των ανθρώπων του. Μια γάτα μπορεί να προτιμήσει να παραμείνει στο αγαπημένο της σημείο και να πλησιάσει αργότερα.

Μπορούμε να επιτρέψουμε στο ζώο να γνωρίσει τη μυρωδιά του μωρού μέσα από ένα χρησιμοποιημένο ρουχαλάκι, πάντοτε με επίβλεψη και χωρίς να το αφήσουμε να το μασήσει ή να το καταπιεί.

Όταν πραγματοποιηθεί η πρώτη συνάντηση με έναν σκύλο, είναι προτιμότερο να υπάρχουν δύο ενήλικες. Ο ένας κρατά με ασφάλεια το μωρό και ο άλλος έχει τον έλεγχο του σκύλου, χρησιμοποιώντας λουρί αν χρειάζεται.

Αν το ζώο παραμένει χαλαρό, μπορεί να του επιτραπεί μια σύντομη προσέγγιση, χωρίς να το πιέζουμε. Οποιοδήποτε σημάδι έντασης ή υπερδιέγερσης σημαίνει ότι η επαφή πρέπει να διακοπεί ήρεμα.

Για τη γάτα ισχύει η ίδια βασική αρχή: την αφήνουμε να αποφασίσει αν θέλει να πλησιάσει, ενώ ένας ενήλικας διατηρεί τον έλεγχο της κατάστασης.

Η πρώτη γνωριμία δεν χρειάζεται να καταλήξει σε άγγιγμα ή οικειότητα. Μπορεί να είναι μια σύντομη, ήρεμη εμπειρία από απόσταση.

Πώς καταλαβαίνουμε ότι το κατοικίδιο αγχώνεται;

Οι άνθρωποι συχνά περιμένουμε από τα ζώα να μας δείξουν με προφανή τρόπο ότι κάτι τα ενοχλεί. Όμως οι σκύλοι και οι γάτες επικοινωνούν τη δυσφορία τους και με πιο διακριτικά σήματα.

Ένας σκύλος μπορεί να αποστρέφει το βλέμμα, να γλείφει επανειλημμένα τα χείλη του, να χασμουριέται ενώ δεν είναι κουρασμένος, να απομακρύνεται ή να εμφανίζει άκαμπτη στάση σώματος. Το γρύλισμα αποτελεί επίσης σοβαρό προειδοποιητικό σήμα που δεν πρέπει να αγνοούμε.

Η γάτα μπορεί να αποσύρεται, να κρύβεται, να έχει τα αυτιά κολλημένα προς τα πίσω, να κινεί έντονα την ουρά της ή να φυσάει όταν αισθάνεται απειλή.

Κανένα μεμονωμένο σήμα δεν ερμηνεύεται χωρίς το υπόλοιπο πλαίσιο. Αν όμως βλέπουμε ότι το ζώο προσπαθεί να απομακρυνθεί ή παρουσιάζει ένταση, οφείλουμε να του δώσουμε χώρο.

Η τιμωρία ενός σκύλου επειδή γρύλισε μπορεί να καταστείλει ένα προειδοποιητικό σήμα χωρίς να αντιμετωπίσει την αιτία της δυσφορίας του. Αντί να προσπαθήσουμε να επιβάλουμε την επαφή, χρειάζεται να δημιουργήσουμε απόσταση και να αναζητήσουμε καθοδήγηση από κατάλληλα καταρτισμένο επαγγελματία.

Ακόμη και αν το κατοικίδιο φαίνεται ήρεμο, δεν πρέπει να θεωρούμε ότι γνωρίζουμε με βεβαιότητα πώς θα αντιδράσει σε κάθε νέα κατάσταση.

Ο σημαντικότερος κανόνας: Ποτέ μόνοι τους

Υπάρχει ένας κανόνας που δεν αλλάζει, ανεξάρτητα από το πόσο ήρεμο, εκπαιδευμένο ή αγαπημένο είναι το κατοικίδιο.

Δεν αφήνουμε ποτέ ένα βρέφος ή μικρό παιδί μόνο με σκύλο ή γάτα, ούτε για λίγα δευτερόλεπτα.

Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής τονίζει ότι τα μικρά παιδιά χρειάζονται στενή επίβλεψη κατά την επαφή τους με ζώα. Ένα δάγκωμα ή μια γρατζουνιά μπορεί να συμβεί κατά τη διάρκεια παιχνιδιού, ακόμη και όταν δεν έχει προηγηθεί εμφανής επιθετικότητα.

Το ζώο μπορεί να τρομάξει από μια απότομη κίνηση, να νιώσει ότι περιορίζεται ή να αντιδράσει όταν το παιδί αγγίξει κάτι που θεωρεί σημαντικό.

Για τον λόγο αυτό, οι γονείς χρειάζεται να χρησιμοποιούν ασφαλή φυσικά διαχωριστικά, όπως κατάλληλες πόρτες ή προστατευτικά κιγκλιδώματα, όταν δεν μπορούν να επιβλέπουν ενεργά την επαφή.

Η επίβλεψη δεν σημαίνει απλώς ότι ο ενήλικας βρίσκεται κάπου στο ίδιο σπίτι. Σημαίνει ότι παρακολουθεί άμεσα την αλληλεπίδραση και μπορεί να παρέμβει αμέσως.

Επίσης, το κατοικίδιο δεν πρέπει να έχει πρόσβαση στην κούνια ή στον χώρο όπου κοιμάται το βρέφος. Ο ασφαλής ύπνος απαιτεί ξεχωριστή, κατάλληλη επιφάνεια για το μωρό, χωρίς ζώα, μαλακά αντικείμενα ή οτιδήποτε θα μπορούσε να εμποδίσει την αναπνοή του.

Τι προσέχουμε στην υγιεινή;

Η παρουσία κατοικιδίου δεν σημαίνει ότι το σπίτι πρέπει να λειτουργεί σαν αποστειρωμένο περιβάλλον. Χρειάζονται όμως βασικοί κανόνες υγιεινής, ιδιαίτερα όταν υπάρχει νεογέννητο.

Ο τακτικός κτηνιατρικός έλεγχος, οι εμβολιασμοί και η πρόληψη των παρασίτων αποτελούν σημαντικό μέρος της φροντίδας του ζώου.

Οι χώροι όπου τρώει και ξεκουράζεται το κατοικίδιο πρέπει να διατηρούνται καθαροί, ενώ τα σκεύη και οι τροφές του πρέπει να φυλάσσονται μακριά από τα είδη διατροφής του μωρού.

Οι ενήλικες χρειάζεται να πλένουν τα χέρια τους μετά τον καθαρισμό της άμμου της γάτας, τη διαχείριση περιττωμάτων και την επαφή με αντικείμενα που μπορεί να είναι μολυσμένα. Καθώς το παιδί μεγαλώνει, μαθαίνει σταδιακά και το ίδιο να πλένει τα χέρια του μετά το παιχνίδι με το κατοικίδιο.

Παράλληλα, αποφεύγουμε να επιτρέπουμε στα ζώα να γλείφουν το πρόσωπο, το στόμα ή τα χέρια του βρέφους, ιδιαίτερα όταν εκείνο συνηθίζει να βάζει τα χέρια του στο στόμα.

Αν υπάρξει δάγκωμα ή γρατζουνιά που διασπά το δέρμα, η περιοχή χρειάζεται άμεσο καθαρισμό με νερό και σαπούνι και επικοινωνία με γιατρό για εκτίμηση, ιδιαίτερα όταν αφορά βρέφος ή μικρό παιδί.

Γάτα και εγκυμοσύνη: Τι ισχύει για την τοξοπλάσμωση;

Η τοξοπλάσμωση είναι ένας από τους συνηθέστερους λόγους ανησυχίας για τις εγκύους που έχουν γάτα.

Πρόκειται για λοίμωξη από το παράσιτο Toxoplasma gondii, το οποίο μπορεί να μεταδοθεί, μεταξύ άλλων, μέσω επαφής με μολυσμένα περιττώματα γάτας ή κατανάλωσης ανεπαρκώς μαγειρεμένου κρέατος.

Μια νέα λοίμωξη κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στο έμβρυο. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι μια έγκυος πρέπει να αποχωριστεί τη γάτα της.

Το αμερικανικό CDC συστήνει, όπου είναι δυνατόν, τον καθαρισμό της άμμου από άλλο μέλος της οικογένειας. Αν η έγκυος χρειάζεται να την καθαρίσει η ίδια, πρέπει να χρησιμοποιεί γάντια μιας χρήσης και να πλένει σχολαστικά τα χέρια της.

Η άμμος χρειάζεται καθημερινό καθαρισμό, ενώ συνιστάται η γάτα να τρέφεται με κατάλληλη εμπορική τροφή ή καλά μαγειρεμένο φαγητό, χωρίς ωμό κρέας.

Εξίσου σημαντικά είναι το καλό πλύσιμο φρούτων και λαχανικών, το σωστό μαγείρεμα του κρέατος και η χρήση γαντιών κατά την κηπουρική.

Για εξατομικευμένες οδηγίες, η έγκυος πρέπει να συμβουλεύεται τον γυναικολόγο της.

Οι πραγματικές προκλήσεις αρχίζουν όταν το μωρό μπουσουλήσει

Ένα νεογέννητο περνά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας στην αγκαλιά των γονιών του ή στον ασφαλή χώρο ύπνου του. Όσο μεγαλώνει, όμως, αρχίζει να κινείται, να εξερευνά και να πλησιάζει ό,τι του προκαλεί περιέργεια.

Τότε η σχέση με το κατοικίδιο χρειάζεται ακόμη περισσότερη προσοχή.

Ένα μωρό που μπουσουλάει μπορεί να πλησιάσει απότομα έναν σκύλο που κοιμάται, να πιάσει την ουρά μιας γάτας ή να προσπαθήσει να πάρει ένα παιχνίδι από το στόμα του ζώου. Δεν έχει ακόμη την αναπτυξιακή ωριμότητα να αντιληφθεί πλήρως τα όρια και τα προειδοποιητικά του σήματα.

Γι’ αυτό η ευθύνη της ασφάλειας παραμένει στους ενήλικες.

Μπορούμε σταδιακά να δείχνουμε στο παιδί πώς αγγίζουμε απαλά ένα ζώο, πάντα με καθοδήγηση και επίβλεψη. Του μαθαίνουμε ότι δεν τραβάμε αυτιά και ουρές, δεν ενοχλούμε ένα κατοικίδιο την ώρα που τρώει ή κοιμάται και δεν προσπαθούμε να του πάρουμε το φαγητό ή το αγαπημένο του παιχνίδι.

Παράλληλα, φροντίζουμε το ζώο να διαθέτει έναν ασφαλή χώρο στον οποίο το παιδί δεν έχει πρόσβαση.

Ο σεβασμός χρειάζεται να λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις. Δεν προστατεύουμε μόνο το παιδί από μια πιθανή αντίδραση του ζώου, αλλά και το ζώο από χειρισμούς που το τρομάζουν ή το ενοχλούν.

Αν το κατοικίδιο δεν αποδεχτεί εύκολα το μωρό;

Δεν αντιδρούν όλα τα ζώα με τον ίδιο τρόπο. Κάποια προσαρμόζονται γρήγορα, άλλα χρειάζονται περισσότερο χρόνο και ορισμένα μπορεί να εμφανίσουν σημαντική δυσφορία.

Η μειωμένη διάθεση για παιχνίδι, η αποφυγή συγκεκριμένων χώρων, οι αλλαγές στην όρεξη ή στη συμπεριφορά και η έντονη ανησυχία αξίζουν προσοχή. Αυτές οι αλλαγές μπορεί να σχετίζονται με στρες, αλλά και με προβλήματα υγείας, επομένως δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στην άφιξη του μωρού.

Ένας κτηνίατρος μπορεί να αξιολογήσει την υγεία του ζώου και, όταν χρειάζεται, να παραπέμψει σε κατάλληλο ειδικό συμπεριφοράς.

Αν έχουν παρουσιαστεί γρυλίσματα, απόπειρα δαγκώματος, επίθεση ή άλλη συμπεριφορά που δημιουργεί κίνδυνο, η άμεση προτεραιότητα είναι ο ασφαλής διαχωρισμός παιδιού και ζώου και η επαγγελματική αξιολόγηση.

Δεν προσπαθούμε να λύσουμε μια επικίνδυνη κατάσταση με αυθαίρετα πειράματα επαφής.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε δυσκολία οδηγεί αναγκαστικά στην απομάκρυνση του κατοικιδίου από την οικογένεια. Σημαίνει ότι χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε την κατάσταση με υπευθυνότητα, λαμβάνοντας σοβαρά υπόψη τόσο την ασφάλεια του παιδιού όσο και την ευζωία του ζώου.

Το κατοικίδιο εξακολουθεί να χρειάζεται τη δική μας φροντίδα

Οι πρώτες εβδομάδες με ένα νεογέννητο είναι απαιτητικές. Η έλλειψη ύπνου, οι αλλαγές στο πρόγραμμα και η συνεχής φροντίδα του μωρού μπορεί να αφήνουν ελάχιστο χρόνο για οτιδήποτε άλλο.

Μέσα σε αυτή την καθημερινότητα, όμως, ο σκύλος εξακολουθεί να χρειάζεται τις βόλτες του και η γάτα εξακολουθεί να χρειάζεται παιχνίδι, ηρεμία και επαφή με τους ανθρώπους της.

Δεν είναι απαραίτητο να διατηρηθούν όλες οι συνήθειες ακριβώς όπως ήταν. Είναι όμως σημαντικό να συνεχίσουν να καλύπτονται οι βασικές ανάγκες του κατοικιδίου.

Μερικά λεπτά ποιοτικού παιχνιδιού, μια σταθερή βόλτα, η βοήθεια ενός συγγενικού προσώπου ή η ανακατανομή των υποχρεώσεων ανάμεσα στους γονείς μπορούν να κάνουν σημαντική διαφορά.

Η άφιξη του παιδιού δεν χρειάζεται να σημαίνει ότι το ζώο χάνει ξαφνικά τη θέση του μέσα στην οικογένεια.

Μια σχέση που χρειάζεται χρόνο και σεβασμό

Η εικόνα ενός μικρού παιδιού που μεγαλώνει μαζί με τον οικογενειακό σκύλο ή τη γάτα μπορεί να είναι ιδιαίτερα τρυφερή. Η καθημερινή επαφή με τα ζώα προσφέρει ευκαιρίες στα παιδιά να γνωρίσουν τη φροντίδα, να παρατηρήσουν διαφορετικούς τρόπους επικοινωνίας και, μεγαλώνοντας, να μάθουν να σέβονται τις ανάγκες ενός άλλου ζωντανού οργανισμού.

Όμως η δημιουργία αυτής της σχέσης δεν πρέπει να γίνεται βιαστικά ούτε να θεωρείται δεδομένη.

Ένα κατοικίδιο δεν έχει υποχρέωση να αγαπήσει αμέσως το μωρό. Δεν χρειάζεται να επιδιώκει την επαφή μαζί του ούτε να ανέχεται συμπεριφορές που το δυσκολεύουν. Αντίστοιχα, ένα παιδί δεν χρειάζεται να αγγίζει ή να αγκαλιάζει ένα ζώο για να αναπτύξει σεβασμό απέναντί του.

Οι γονείς είναι εκείνοι που δημιουργούν το κατάλληλο πλαίσιο: παρακολουθούν, καθοδηγούν, θέτουν όρια και φροντίζουν ώστε κάθε μέλος της οικογένειας να αισθάνεται ασφαλές.

Γιατί η πιο όμορφη σχέση ανάμεσα σε ένα παιδί και ένα κατοικίδιο δεν είναι εκείνη που φαίνεται τέλεια σε μια φωτογραφία, αλλά εκείνη που χτίζεται σταδιακά, με ασφάλεια, εμπιστοσύνη και σεβασμό.

Πηγές

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα. Για ζητήματα υγείας του βρέφους συμβουλευτείτε τον παιδίατρο και για ζητήματα υγείας ή συμπεριφοράς του κατοικιδίου τον κτηνίατρο ή κατάλληλο ειδικό.