Πολλά παιδιά σήμερα δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να μείνουν μόνα τους. Όχι απαραίτητα μόνα στο σπίτι, αλλά μόνα με τον εαυτό τους. Χωρίς οθόνη, χωρίς συνεχή ερεθίσματα, χωρίς κάποιον να τα απασχολεί ή να τους λέει τι να κάνουν.
Για αρκετούς γονείς, αυτό φαίνεται στην καθημερινότητα μέσα από μικρές στιγμές. Το παιδί που λέει συνεχώς «βαριέμαι», που χρειάζεται συνέχεια κινητό ή τηλεόραση, που δυσκολεύεται να παίξει μόνο του ή που ζητά διαρκώς προσοχή και καθοδήγηση.
Και ίσως αυτό να μην είναι τυχαίο.
Τα παιδιά σήμερα μεγαλώνουν μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο συνεχή ερεθίσματα. Οθόνες, ήχοι, δραστηριότητες, πληροφορίες, πρόγραμμα. Υπάρχουν πολύ λίγες στιγμές πραγματικού “κενού χρόνου”. Πολύ λίγες στιγμές όπου ένα παιδί χρειάζεται απλώς να καθίσει, να σκεφτεί, να παρατηρήσει ή να δημιουργήσει μόνο του κάτι.
Παλιότερα, αυτή η εμπειρία υπήρχε πιο φυσικά μέσα στην καθημερινότητα. Τα παιδιά έπαιζαν περισσότερες ώρες μόνα ή με άλλα παιδιά χωρίς συνεχή παρέμβαση ενηλίκων. Βαριόντουσαν πιο συχνά, αλλά μέσα από αυτή τη βαρεμάρα έβρισκαν τρόπους να δημιουργήσουν παιχνίδι, ιστορίες και φανταστικούς κόσμους.
Σήμερα, πολλές φορές ο “άδειος χρόνος” αντιμετωπίζεται σχεδόν σαν πρόβλημα που πρέπει να γεμίσει αμέσως.
Όμως οι ψυχολόγοι τονίζουν όλο και περισσότερο ότι η ικανότητα ενός παιδιού να μένει μόνο του για κάποιο διάστημα είναι σημαντική για την ψυχική του ανάπτυξη. Μέσα σε αυτές τις στιγμές αρχίζει να αναπτύσσεται η αυτονομία, η φαντασία, η εσωτερική σκέψη και η αντοχή στη μοναχικότητα.
Και εδώ χρειάζεται μια σημαντική διάκριση. Η μοναχικότητα δεν είναι το ίδιο με τη μοναξιά. Ένα παιδί δεν χρειάζεται να αισθάνεται εγκαταλελειμμένο για να μάθει να μένει λίγο μόνο του. Αντίθετα, όταν υπάρχει ασφάλεια και σταθερότητα, ο “προσωπικός χρόνος” μπορεί να λειτουργήσει πολύ θετικά.
Το πρόβλημα είναι ότι πολλά παιδιά σήμερα δεν έχουν σχεδόν ποτέ αυτή την εμπειρία. Κάθε στιγμή γεμίζει με εικόνες, βίντεο, ήχους ή δραστηριότητες. Ο εγκέφαλος συνηθίζει να λειτουργεί μόνο όταν υπάρχει συνεχής εξωτερική διέγερση.
Και αυτό φαίνεται αργότερα.
Πολλά παιδιά δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν, να χαλαρώσουν ή να διαχειριστούν τη σιωπή. Νιώθουν άβολα όταν δεν συμβαίνει κάτι συνεχώς γύρω τους. Και όσο περισσότερο συνηθίζουν αυτή την ένταση ερεθισμάτων, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να ηρεμήσουν πραγματικά.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να απομακρυνθούν ή να αφήσουν τα παιδιά “να τα βγάλουν πέρα μόνα τους”. Σημαίνει όμως ότι ίσως χρειάζεται να δώσουμε ξανά χώρο σε πιο ήσυχες στιγμές μέσα στη μέρα.
Μικρές στιγμές χωρίς οθόνες. Χωρίς συνεχή καθοδήγηση. Χωρίς να γεμίζουμε αμέσως κάθε λεπτό με κάτι.
Γιατί τελικά, ένα παιδί που μαθαίνει να μένει λίγο μόνο του δεν απομακρύνεται από τους άλλους.
Μαθαίνει σιγά σιγά να νιώθει άνετα και με τον εαυτό του.
