Πολλά παιδιά σήμερα δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να διαχειριστούν την αποτυχία. Ένα λάθος στο σχολείο, μια ήττα σε ένα παιχνίδι ή μια αρνητική παρατήρηση μπορεί να τα επηρεάσει πολύ πιο έντονα απ’ όσο συνέβαινε παλιότερα. Και αυτό δεν αφορά μόνο την ευαισθησία τους, αλλά και το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνουν.
Τα τελευταία χρόνια, η παιδική ηλικία έχει γίνει πολύ πιο οργανωμένη και πολύ πιο “μετρήσιμη”. Από μικρή ηλικία, πολλά παιδιά νιώθουν ότι αξιολογούνται συνεχώς. Σχολείο, δραστηριότητες, επιδόσεις, κοινωνικά δίκτυα, σύγκριση με άλλους. Ακόμα και το παιχνίδι πολλές φορές αποκτά στόχο και αποτέλεσμα.
Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, η αποτυχία αρχίζει να μοιάζει όχι σαν μέρος της διαδικασίας, αλλά σαν πρόβλημα που πρέπει να αποφευχθεί.
Παράλληλα, πολλοί γονείς προσπαθούν — συχνά χωρίς να το καταλαβαίνουν — να προστατεύσουν τα παιδιά από κάθε δυσάρεστο συναίσθημα. Θέλουν να μην στεναχωρηθούν, να μην απογοητευτούν, να μην νιώσουν “λίγα”. Η πρόθεση είναι απόλυτα ανθρώπινη. Όμως όταν ένα παιδί μεγαλώνει χωρίς μικρές καθημερινές ματαιώσεις, δυσκολεύεται περισσότερο να τις αντέξει αργότερα.
Υπάρχει και κάτι ακόμα που επηρεάζει πολύ τη σημερινή γενιά παιδιών. Η συνεχής έκθεση στην εικόνα της “επιτυχίας”. Μέσα από τα social media, αλλά και γενικότερα από την κουλτούρα της σύγκρισης, πολλά παιδιά μεγαλώνουν βλέποντας μόνο το αποτέλεσμα και όχι τη διαδικασία πίσω από αυτό. Βλέπουν ανθρώπους να πετυχαίνουν, αλλά σπάνια βλέπουν τα λάθη, την αποτυχία ή την προσπάθεια που προηγήθηκε.
Έτσι δημιουργείται η αίσθηση ότι το λάθος είναι κάτι που πρέπει να κρύβεται.
Όμως η αποτυχία είναι βασικό κομμάτι της ανάπτυξης. Μέσα από αυτήν ένα παιδί μαθαίνει να επιμένει, να προσαρμόζεται, να αντέχει την απογοήτευση και να ξαναπροσπαθεί. Όταν δεν υπάρχει χώρος για λάθος, δεν υπάρχει πραγματικός χώρος για εξέλιξη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να γίνουν πιο αυστηροί ή να πιέζουν περισσότερο. Συχνά σημαίνει το αντίθετο. Να επιτρέψουν στο παιδί να δοκιμάσει χωρίς να περιμένει τελειότητα. Να δείξουν ότι η αξία του δεν εξαρτάται μόνο από το αποτέλεσμα.
Υπάρχουν μικρές πρακτικές κινήσεις που βοηθούν πολύ περισσότερο απ’ όσο φαίνεται:
- να μην διορθώνεται αμέσως κάθε λάθος,
- να ακούει το παιδί ότι είναι φυσιολογικό να αποτυγχάνει,
- να βλέπει και τους ενήλικες να κάνουν λάθη χωρίς ντροπή,
- να υπάρχει έμφαση στην προσπάθεια και όχι μόνο στην επίδοση,
- και να έχει χώρο να δοκιμάζει χωρίς τον φόβο συνεχούς αξιολόγησης.
Γιατί τελικά, τα παιδιά δεν χρειάζονται να πιστεύουν ότι θα πετυχαίνουν πάντα.
Χρειάζονται να ξέρουν ότι μπορούν να συνεχίσουν ακόμα κι όταν αποτυγχάνουν.
