Οι περισσότεροι γονείς το έχουν ακούσει ή το έχουν πει κάποια στιγμή χωρίς δεύτερη σκέψη.
«Δώσε ένα φιλάκι στη θεία.»
«Πήγαινε να αγκαλιάσεις τον παππού.»
«Μην είσαι αγενής, χαιρέτα τον κύριο.»
Για πολλές γενιές, αυτές οι φράσεις θεωρούνταν αυτονόητο κομμάτι της ανατροφής. Συνδέονταν με την ευγένεια, τον σεβασμό και τους καλούς τρόπους. Τα τελευταία χρόνια, όμως, όλο και περισσότεροι ειδικοί επισημαίνουν ότι πίσω από αυτές τις καθημερινές στιγμές κρύβεται κάτι βαθύτερο: ο τρόπος με τον οποίο τα παιδιά μαθαίνουν να αντιλαμβάνονται τα προσωπικά τους όρια.
Ας φανταστούμε ένα παιδί που δεν θέλει να δώσει φιλί ή αγκαλιά σε έναν συγγενή. Ίσως ντρέπεται, ίσως δεν νιώθει άνετα εκείνη τη στιγμή ή ίσως απλώς δεν έχει διάθεση για σωματική επαφή. Όταν ένας ενήλικας επιμένει, το μήνυμα που μπορεί να λάβει το παιδί δεν είναι μόνο ότι πρέπει να είναι ευγενικό. Είναι και ότι οι δικές του ανάγκες ή τα δικά του συναισθήματα έχουν μικρότερη σημασία από τις προσδοκίες των άλλων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσουμε να διδάσκουμε την ευγένεια. Η κοινωνική συμπεριφορά είναι σημαντικό κομμάτι της ανάπτυξης ενός παιδιού. Υπάρχει όμως μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο να μάθουμε σε ένα παιδί να χαιρετά με σεβασμό και στο να το υποχρεώνουμε να εκφράζει σωματική οικειότητα όταν δεν το επιθυμεί.
Ένα παιδί μπορεί να χαιρετήσει με χαμόγελο, με μια λεκτική καλημέρα, με ένα νεύμα ή με όποιον τρόπο το κάνει να νιώθει άνετα. Η ευγένεια δεν έχει μόνο μία μορφή.
Η συζήτηση αυτή συνδέεται και με κάτι ακόμη πιο σημαντικό: τη συναίνεση. Όταν από μικρή ηλικία ένα παιδί μαθαίνει ότι έχει δικαίωμα να λέει «όχι» σε μια αγκαλιά ή σε ένα φιλί που δεν θέλει, αρχίζει σταδιακά να κατανοεί ότι το σώμα του τού ανήκει. Μαθαίνει ότι τα προσωπικά του όρια αξίζουν σεβασμό και ότι μπορεί να εκφράζει τη δυσφορία του χωρίς να νιώθει ενοχές.
Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άρνηση πρέπει να γίνεται αφορμή για ένταση ή σύγκρουση μέσα στην οικογένεια. Οι γονείς μπορούν να εξηγήσουν με ήρεμο τρόπο στους συγγενείς ότι το παιδί είναι ντροπαλό ή ότι προτιμά να χαιρετήσει διαφορετικά. Τις περισσότερες φορές, η κατανόηση και η αποδοχή βοηθούν το παιδί να νιώσει ασφαλές και, παραδόξως, πολλές φορές το κάνουν να πλησιάσει πιο εύκολα τους άλλους ανθρώπους.
Είναι επίσης σημαντικό να θυμόμαστε ότι τα παιδιά παρατηρούν διαρκώς τη συμπεριφορά των ενηλίκων. Όταν βλέπουν ότι οι γονείς τους σέβονται τα όριά τους, μαθαίνουν να σέβονται και τα όρια των άλλων. Μαθαίνουν ότι οι υγιείς σχέσεις βασίζονται στον αμοιβαίο σεβασμό και όχι στην πίεση ή την υποχρέωση.
Η ανατροφή δεν είναι μόνο η διδασκαλία κανόνων και καλών τρόπων. Είναι και η καλλιέργεια της αυτοεκτίμησης, της αυτοπροστασίας και του σεβασμού προς τον εαυτό και τους άλλους.
Και μερικές φορές, μια τόσο απλή στιγμή όσο ένα φιλί που δεν θέλει να δώσει ένα παιδί μπορεί να γίνει αφορμή για ένα πολύ σημαντικό μάθημα ζωής.
