Η εγκυμοσύνη είναι μια περίοδος στην οποία το σώμα της γυναίκας δουλεύει πολύ πιο εντατικά. Ο όγκος του αίματος αυξάνεται, οι ανάγκες του οργανισμού αλλάζουν και το μωρό χρειάζεται οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά για να αναπτυχθεί. Μέσα σε αυτή τη διαδικασία, η αναιμία είναι ένα από τα συχνά θέματα που μπορεί να εμφανιστούν ή να εντοπιστούν στον προγεννητικό έλεγχο.
Η αναιμία σημαίνει ότι το αίμα δεν έχει αρκετά υγιή ερυθρά αιμοσφαίρια ή αρκετή αιμοσφαιρίνη ώστε να μεταφέρει οξυγόνο αποτελεσματικά στους ιστούς. Στην εγκυμοσύνη, η πιο συχνή αιτία είναι η έλλειψη σιδήρου, γιατί το σώμα χρειάζεται περισσότερο σίδηρο για να παράγει το επιπλέον αίμα που υποστηρίζει τη μητέρα και το έμβρυο. Το ACOG αναφέρει ότι οι δύο συχνότερες αιτίες αναιμίας στην εγκυμοσύνη και στη λοχεία είναι η σιδηροπενία και η οξεία απώλεια αίματος.
Η αναιμία δεν είναι κάτι που πρέπει να προκαλεί πανικό, αλλά δεν πρέπει και να αγνοείται. Μπορεί να κάνει μια έγκυο να νιώθει εξαντλημένη, αδύναμη, ζαλισμένη ή πιο λαχανιασμένη από το συνηθισμένο. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, χρειάζεται στενή παρακολούθηση και θεραπεία, πάντα από τον γυναικολόγο ή τη μαία που παρακολουθεί την εγκυμοσύνη.
Γιατί η αναιμία εμφανίζεται συχνά στην εγκυμοσύνη
Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, το σώμα παράγει περισσότερο αίμα για να καλύψει τις ανάγκες της μητέρας και του μωρού. Αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται περισσότερα «υλικά» για να φτιάξει υγιή ερυθρά αιμοσφαίρια, κυρίως σίδηρο, φυλλικό οξύ και βιταμίνη Β12. Αν οι αποθήκες σιδήρου της γυναίκας ήταν ήδη χαμηλές πριν την εγκυμοσύνη ή αν οι ανάγκες της αυξηθούν περισσότερο, μπορεί να εμφανιστεί σιδηροπενική αναιμία.
Δεν είναι σπάνιο μια γυναίκα να μπει στην εγκυμοσύνη με χαμηλό σίδηρο χωρίς να το γνωρίζει. Έντονη περίοδος πριν την εγκυμοσύνη, διατροφή φτωχή σε σίδηρο, προηγούμενες εγκυμοσύνες, μικρό διάστημα ανάμεσα σε εγκυμοσύνες ή δυσκολία απορρόφησης μπορεί να παίξουν ρόλο. Σε άλλες περιπτώσεις, η αναιμία μπορεί να σχετίζεται με έλλειψη φυλλικού οξέος ή βιταμίνης Β12, με χρόνιες παθήσεις ή με κληρονομικές αιματολογικές καταστάσεις, όπως κάποιες θαλασσαιμίες.
Γι’ αυτό η διάγνωση δεν πρέπει να γίνεται «με το μάτι» ούτε μόνο από τα συμπτώματα. Χρειάζονται εξετάσεις αίματος και αξιολόγηση από γιατρό.
Ποια συμπτώματα μπορεί να έχει μια έγκυος
Η αναιμία μπορεί να είναι ήπια και να μη δίνει έντονα συμπτώματα, ειδικά στην αρχή. Όταν όμως τα επίπεδα αιμοσφαιρίνης ή σιδήρου είναι χαμηλά, η έγκυος μπορεί να νιώθει έντονη κόπωση, αδυναμία, ζάλη, λαχάνιασμα, ταχυκαρδία, πονοκέφαλο, ωχρότητα ή δυσκολία συγκέντρωσης.
Το δύσκολο είναι ότι αρκετά από αυτά τα συμπτώματα μοιάζουν με συνηθισμένες ενοχλήσεις της εγκυμοσύνης. Πολλές έγκυες νιώθουν κουρασμένες, ειδικά στο πρώτο και στο τρίτο τρίμηνο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποδίδονται όλα «στην εγκυμοσύνη». Αν η κόπωση είναι έντονη, αν υπάρχει ζάλη, δύσπνοια, ταχυκαρδία ή αίσθημα αδυναμίας, χρειάζεται ενημέρωση του γιατρού.
Το NHS αναφέρει ότι στην εγκυμοσύνη η έλλειψη σιδήρου μπορεί να κάνει μια γυναίκα να νιώθει πιο κουρασμένη από το συνηθισμένο και να οδηγήσει σε αναιμία.
Πώς γίνεται η διάγνωση
Η αναιμία στην εγκυμοσύνη διαγιγνώσκεται με εξετάσεις αίματος. Συνήθως ελέγχονται η γενική αίματος, η αιμοσφαιρίνη, ο αιματοκρίτης και, όταν χρειάζεται, δείκτες όπως η φερριτίνη, που δείχνει τις αποθήκες σιδήρου. Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι η γενική αίματος είναι η συνιστώμενη μέθοδος για τη διάγνωση αναιμίας στην εγκυμοσύνη.
Ο γιατρός μπορεί επίσης να ζητήσει επιπλέον εξετάσεις αν υπάρχει υποψία για άλλη αιτία, όπως έλλειψη βιταμίνης Β12, φυλλικού οξέος ή κληρονομική αιματολογική κατάσταση. Αυτό έχει σημασία γιατί δεν είναι όλες οι αναιμίες ίδιες και δεν αντιμετωπίζονται όλες με τον ίδιο τρόπο.
Με απλά λόγια: δεν αρκεί να πούμε «πάρε σίδηρο». Πρέπει να ξέρουμε τι λείπει, πόσο λείπει και ποια είναι η σωστή αντιμετώπιση για τη συγκεκριμένη έγκυο.
Γιατί ο σίδηρος είναι τόσο σημαντικός
Ο σίδηρος βοηθά τον οργανισμό να παράγει αιμοσφαιρίνη, την πρωτεΐνη των ερυθρών αιμοσφαιρίων που μεταφέρει οξυγόνο. Στην εγκυμοσύνη, η ανάγκη για σίδηρο αυξάνεται, γιατί το σώμα υποστηρίζει και τη μητέρα και το αναπτυσσόμενο μωρό. Το ACOG αναφέρει ότι στην εγκυμοσύνη οι γυναίκες χρειάζονται περίπου 27 mg σιδήρου ημερησίως μέσω διατροφής και συμπληρωμάτων, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού.
Ο ΠΟΥ συστήνει, ως μέρος της προγεννητικής φροντίδας, καθημερινή λήψη σιδήρου και φυλλικού οξέος σε πολλές εγκύους, ως μέτρο για τη μείωση του κινδύνου μητρικής αναιμίας, σιδηροπενίας και χαμηλού βάρους γέννησης. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλες οι γυναίκες πρέπει να παίρνουν την ίδια δόση ή το ίδιο σκεύασμα. Η αγωγή προσαρμόζεται στις εξετάσεις, στο ιστορικό, στην ανοχή και στις οδηγίες του γυναικολόγου.
Τροφές που βοηθούν
Η διατροφή μπορεί να βοηθήσει σημαντικά, ειδικά όταν συνδυάζεται σωστά. Πηγές σιδήρου είναι το κόκκινο κρέας, το κοτόπουλο, η γαλοπούλα, τα ψάρια, τα αυγά, τα όσπρια, οι φακές, τα ρεβίθια, τα φασόλια, το σπανάκι, οι ξηροί καρποί, οι σπόροι και ορισμένα εμπλουτισμένα δημητριακά.
Ο σίδηρος από ζωικές τροφές απορροφάται πιο εύκολα από τον οργανισμό, ενώ ο σίδηρος από φυτικές τροφές απορροφάται καλύτερα όταν συνδυάζεται με βιταμίνη C. Για παράδειγμα, φακές με λεμόνι, όσπρια με πιπεριά ή φρούτο πλούσιο σε βιταμίνη C μέσα στην ημέρα μπορούν να βοηθήσουν την απορρόφηση.
Από την άλλη, ο καφές, το τσάι και μεγάλες ποσότητες ασβεστίου κοντά στη λήψη σιδήρου μπορεί να μειώσουν την απορρόφησή του. Αν μια έγκυος παίρνει συμπλήρωμα σιδήρου, καλό είναι να ρωτήσει τον γιατρό ή τη μαία πότε και πώς να το παίρνει, γιατί ο τρόπος λήψης μπορεί να κάνει διαφορά στην ανοχή και στην αποτελεσματικότητα.
Συμπλήρωμα σιδήρου: γιατί δεν το παίρνουμε αυθαίρετα
Πολλές έγκυες παίρνουν σίδηρο στην εγκυμοσύνη, αλλά αυτό πρέπει να γίνεται με ιατρική καθοδήγηση. Ο γιατρός θα δει τις εξετάσεις, θα εκτιμήσει αν υπάρχει αναιμία ή χαμηλές αποθήκες, θα επιλέξει σκεύασμα και θα αποφασίσει τη δόση. Σε κάποιες γυναίκες αρκεί η προληπτική λήψη μέσα από το προγεννητικό σχήμα. Σε άλλες χρειάζεται θεραπευτική δόση. Σε άλλες μπορεί να χρειαστεί διαφορετική διερεύνηση.
Τα συμπληρώματα σιδήρου μπορεί να προκαλέσουν παρενέργειες, όπως δυσκοιλιότητα, ναυτία, πόνο στο στομάχι ή πιο σκούρα κόπρανα. Αν μια έγκυος δεν τα αντέχει, δεν πρέπει να τα διακόπτει μόνη της χωρίς να ενημερώσει τον γιατρό. Υπάρχουν διαφορετικές μορφές, διαφορετικοί τρόποι λήψης και, σε πιο ειδικές περιπτώσεις, άλλες θεραπευτικές επιλογές.
Επίσης, τα σκευάσματα σιδήρου πρέπει να φυλάσσονται μακριά από παιδιά, γιατί η λήψη μεγάλης ποσότητας μπορεί να είναι επικίνδυνη.
Τι μπορεί να συμβεί αν η αναιμία μείνει χωρίς αντιμετώπιση
Η ήπια αναιμία αντιμετωπίζεται συχνά αποτελεσματικά με διατροφή, συμπληρώματα και παρακολούθηση. Όταν όμως η αναιμία είναι πιο σοβαρή ή παραμένει χωρίς θεραπεία, μπορεί να αυξήσει την κόπωση της μητέρας και να δυσκολέψει την καθημερινότητά της. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η σοβαρή αναιμία στην εγκυμοσύνη έχει συσχετιστεί με αυξημένους κινδύνους για τη μητέρα και το μωρό, γι’ αυτό χρειάζεται παρακολούθηση. Το Merck Manual σημειώνει ότι η αναιμία στην εγκυμοσύνη διαγιγνώσκεται με εξετάσεις αίματος και ότι η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία της.
Το σημαντικό εδώ είναι να μην τρομάξει η έγκυος, αλλά να μην αδιαφορήσει. Η αναιμία είναι συχνή, ελέγχεται με εξετάσεις και στις περισσότερες περιπτώσεις μπορεί να αντιμετωπιστεί, αρκεί να υπάρχει σωστή καθοδήγηση.
Πότε χρειάζεται άμεσα επικοινωνία με γιατρό
Μια έγκυος πρέπει να ενημερώνει τον γιατρό της αν νιώθει έντονη αδυναμία, ζάλη, λιποθυμική τάση, ταχυκαρδία, δύσπνοια, πόνο στο στήθος, ασυνήθιστη ωχρότητα, έντονη κόπωση που δεν εξηγείται ή αν έχει αιμορραγία. Επίσης, αν παίρνει σίδηρο και έχει έντονες ενοχλήσεις, επίμονη δυσκοιλιότητα ή δεν μπορεί να συνεχίσει το σκεύασμα, χρειάζεται να το πει στον γιατρό και όχι να το σταματήσει σιωπηλά.
Η εγκυμοσύνη δεν είναι περίοδος για αυτοδιάγνωση ή αυτοθεραπεία. Ακόμη και κάτι τόσο συνηθισμένο όσο ο χαμηλός σίδηρος χρειάζεται εξατομίκευση.
Η αναιμία δεν είναι αποτυχία της εγκύου
Πολλές γυναίκες νιώθουν ενοχές όταν οι εξετάσεις δείχνουν χαμηλό σίδηρο ή αναιμία. Σκέφτονται ότι δεν έτρωγαν σωστά, ότι δεν πρόσεχαν αρκετά ή ότι έκαναν κάτι λάθος. Στην πραγματικότητα, η εγκυμοσύνη αυξάνει πολύ τις ανάγκες του οργανισμού και η αναιμία μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και σε γυναίκες που προσέχουν τη διατροφή τους.
Το ζητούμενο δεν είναι η ενοχή. Είναι η έγκαιρη διάγνωση, η σωστή παρακολούθηση και η θεραπεία όταν χρειάζεται. Μια μέλλουσα μαμά δεν χρειάζεται να μαντεύει μόνη της τι συμβαίνει στο σώμα της. Χρειάζεται να κάνει τις εξετάσεις της, να ρωτά τον γιατρό της και να αναφέρει τα συμπτώματα που την ανησυχούν.
Η αναιμία στην εγκυμοσύνη είναι ένα θέμα που αξίζει προσοχή, αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις μπορεί να αντιμετωπιστεί με σωστό πλάνο. Με διατροφή, συμπληρώματα όταν χρειάζονται, επανέλεγχο και ιατρική καθοδήγηση, η έγκυος μπορεί να φροντίσει τον εαυτό της και το μωρό της με ασφάλεια.
Γιατί στην εγκυμοσύνη, η φροντίδα της μητέρας δεν είναι κάτι δευτερεύον. Είναι μέρος της φροντίδας του παιδιού που μεγαλώνει μέσα της.
