Η χαμηλή αυτοπεποίθηση δεν εμφανίζεται ξαφνικά στην εφηβεία ή στην ενήλικη ζωή. Συνήθως αρχίζει να χτίζεται πολύ νωρίτερα, μέσα από μικρές καθημερινές εμπειρίες που επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά.
Ένα παιδί δεν γεννιέται πιστεύοντας ότι “δεν είναι αρκετό”. Το μαθαίνει σταδιακά μέσα από το περιβάλλον του, τον τρόπο που του μιλούν οι μεγάλοι, τις συγκρίσεις, την κριτική, τις απαιτήσεις ή ακόμη και την υπερπροστασία.
Πολλές φορές οι γονείς δεν έχουν πρόθεση να πληγώσουν το παιδί τους. Αντίθετα, πιστεύουν ότι το βοηθούν να γίνει πιο δυνατό, πιο υπεύθυνο ή πιο “σωστό”. Όμως κάποιες φράσεις και συμπεριφορές, όταν επαναλαμβάνονται συστηματικά, αρχίζουν να διαμορφώνουν την εσωτερική εικόνα που έχει το παιδί για τον εαυτό του.
Ένα παιδί μπορεί να αρχίσει να χάνει την αυτοπεποίθησή του όταν:
- νιώθει ότι συνεχώς το διορθώνουν,
- συγκρίνεται με άλλα παιδιά,
- φοβάται να κάνει λάθος,
- νιώθει ότι η αποδοχή εξαρτάται από την επίδοσή του,
- ή όταν ακούει περισσότερο τι κάνει λάθος παρά τι κάνει σωστά.
Φράσεις που συχνά ακούγονται “αθώες” μπορεί να μείνουν βαθιά μέσα του:
- «Πάλι λάθος το έκανες»
- «Κοίτα πώς το κάνει ο αδερφός σου»
- «Μη γίνεσαι υπερβολικός»
- «Άσε, θα το κάνω εγώ»
- «Γιατί δεν μπορείς να είσαι πιο οργανωμένος;»
Για έναν ενήλικα ίσως είναι μια απλή στιγμή εκνευρισμού. Για ένα παιδί όμως, αυτές οι φράσεις αρχίζουν σιγά σιγά να γίνονται η εσωτερική του φωνή.
Και κάπου εκεί το παιδί αρχίζει:
- να φοβάται την αποτυχία,
- να ζητά συνεχώς επιβεβαίωση,
- να αποφεύγει προκλήσεις,
- να νιώθει ότι δεν είναι “αρκετό”,
- ή να πιστεύει ότι η αξία του εξαρτάται από το αν τα καταφέρνει τέλεια.
Ακόμη και η υπερπροστασία μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την αυτοπεποίθηση. Όταν ένας γονιός παρεμβαίνει συνεχώς για να λύσει κάθε δυσκολία, το παιδί μπορεί άθελά του να πάρει το μήνυμα:
«Δεν μπορείς μόνος σου.»
Έτσι, ενώ εξωτερικά φαίνεται προστατευμένο, εσωτερικά νιώθει όλο και λιγότερο ικανό.
Κάποια παιδιά εκφράζουν τη χαμηλή αυτοεκτίμηση έντονα. Άλλα όμως γίνονται υπερβολικά “ήσυχα”, αποσύρονται, φοβούνται να εκτεθούν ή προσπαθούν συνεχώς να ευχαριστούν τους άλλους για να νιώσουν αποδοχή.
Σήμερα, η πίεση είναι ακόμη μεγαλύτερη. Τα social media, οι σχολικές απαιτήσεις, η συνεχής σύγκριση και η ανάγκη για επίδοση κάνουν πολλά παιδιά να αισθάνονται ότι πρέπει διαρκώς να αποδεικνύουν την αξία τους.
Γι’ αυτό η αυτοπεποίθηση δεν χτίζεται με υπερβολικούς επαίνους ή με τη λογική ότι το παιδί είναι “τέλειο”. Χτίζεται όταν το παιδί νιώθει:
- ότι ακούγεται πραγματικά,
- ότι μπορεί να κάνει λάθη χωρίς να χάνει την αγάπη των δικών του ανθρώπων,
- ότι έχει δικαίωμα να προσπαθήσει,
- ότι μπορεί να αποκτήσει μικρές ευθύνες και να τα καταφέρει,
- και ότι η αξία του δεν εξαρτάται μόνο από βαθμούς, επιδόσεις ή συμπεριφορά.
Γιατί τελικά, η αυτοπεποίθηση ενός παιδιού δεν γεννιέται από την τελειότητα.
Γεννιέται όταν ένα παιδί μεγαλώνει πιστεύοντας πως αξίζει ακόμη κι όταν δυσκολεύεται.
