Κάθε χρόνο, λίγο μετά την επιστροφή στο σχολείο, πολλές οικογένειες ζουν το ίδιο έργο. Το παιδί ξεκινά τάξη, παιδικό σταθμό ή νηπιαγωγείο και μέσα σε λίγες εβδομάδες έρχεται το πρώτο συνάχι, ο πρώτος βήχας, ο πυρετός, ο πονόλαιμος ή η γαστρεντερίτιδα. Οι γονείς αναρωτιούνται αν «φταίει που κρύωσε», αν το παιδί έχει αδύναμο ανοσοποιητικό ή αν είναι φυσιολογικό να αρρωσταίνει τόσο συχνά μόλις ανοίγουν τα σχολεία.
Η απάντηση είναι πιο απλή και πιο σύνθετη μαζί. Τα παιδιά δεν αρρωσταίνουν επειδή το σχολείο από μόνο του «φέρνει αρρώστιες». Αρρωσταίνουν συχνότερα επειδή επιστρέφουν σε ένα περιβάλλον με πολλά παιδιά στον ίδιο χώρο, κοινά αντικείμενα, κοντινή επαφή, λιγότερο έλεγχο στην υγιεινή των χεριών και μεγάλη κυκλοφορία ιών. Το σχολείο είναι χώρος μάθησης, κοινωνικοποίησης και καθημερινότητας, αλλά είναι και ένας χώρος όπου οι λοιμώξεις μπορούν να μεταδίδονται πιο εύκολα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να φοβόμαστε το σχολείο. Σημαίνει ότι χρειάζεται να καταλαβαίνουμε πώς μεταδίδονται οι ιώσεις, ποια μέτρα πρόληψης έχουν πραγματικό νόημα και πότε ένα παιδί πρέπει να μείνει στο σπίτι για να προστατεύσει και τον εαυτό του και τους άλλους.
Γιατί αυξάνονται οι λοιμώξεις μετά την επιστροφή στις τάξεις
Το καλοκαίρι, πολλά παιδιά περνούν περισσότερο χρόνο έξω, σε ανοιχτούς χώρους, με μικρότερες ή διαφορετικές ομάδες. Με το άνοιγμα των σχολείων, επιστρέφουν ξαφνικά σε αίθουσες, θρανία, διαλείμματα, τουαλέτες, παιχνίδια, σχολικά λεωφορεία και δραστηριότητες όπου έρχονται σε επαφή με πολλά παιδιά κάθε μέρα.
Αυτός ο συγχρωτισμός αυξάνει την πιθανότητα μετάδοσης αναπνευστικών και γαστρεντερικών λοιμώξεων. Ένα παιδί μπορεί να έχει ήπια συμπτώματα, να βρίσκεται στην αρχή μιας ίωσης ή να μεταδίδει πριν ακόμη φανεί καθαρά ότι είναι άρρωστο. Στις μικρότερες ηλικίες, τα παιδιά αγγίζουν συχνά το πρόσωπό τους, βάζουν αντικείμενα στο στόμα, ξεχνούν να πλένουν σωστά τα χέρια τους και δυσκολεύονται να καλύψουν σωστά τον βήχα ή το φτέρνισμα.
Έτσι, ένας ιός μπορεί να περάσει εύκολα από παιδί σε παιδί και μετά να φτάσει στο σπίτι, στα αδέλφια, στους γονείς ή στους παππούδες.
Φταίει πραγματικά το κρύο;
Η φράση «κρύωσε και αρρώστησε» είναι πολύ συνηθισμένη, αλλά δεν είναι όλη η αλήθεια. Το κρύο από μόνο του δεν προκαλεί ίωση. Οι ιώσεις προκαλούνται από ιούς. Αυτό που αλλάζει όταν αρχίζει το φθινόπωρο και ο χειμώνας είναι ότι οι άνθρωποι περνούν περισσότερο χρόνο σε κλειστούς χώρους, συχνά με λιγότερο αερισμό και πιο κοντινή επαφή.
Με άλλα λόγια, δεν είναι τόσο το μπουφάν που δεν φόρεσε το παιδί για πέντε λεπτά. Είναι το ότι βρίσκεται πολλές ώρες σε έναν χώρο με άλλα παιδιά, όπου κυκλοφορούν ιοί. Το κρύο μπορεί να συνδέεται έμμεσα με περισσότερες λοιμώξεις επειδή αλλάζουν οι συνθήκες και οι συνήθειες, αλλά δεν είναι ο ίδιος ο «ένοχος» με τον τρόπο που συχνά νομίζουμε.
Αυτό έχει σημασία, γιατί αλλιώς οι γονείς μπορεί να εστιάζουν μόνο στο αν το παιδί φόρεσε ζακέτα και να ξεχνούν τα πιο ουσιαστικά μέτρα: χέρια, αερισμό, παραμονή στο σπίτι όταν υπάρχουν έντονα συμπτώματα και σωστή φροντίδα όταν αρρωσταίνει.
Ο ρόλος του αερισμού στις σχολικές αίθουσες
Ο αερισμός είναι από τα μέτρα που συχνά υποτιμώνται. Όταν πολλά παιδιά βρίσκονται σε έναν κλειστό χώρο, ο καθαρός αέρας βοηθά στη μείωση της συγκέντρωσης μικροβίων και ιών στον αέρα. Το CDC αναφέρει ότι ο καλύτερος αερισμός είναι σημαντικό κομμάτι της πρόληψης λοιμώξεων σε σχολεία και χώρους παιδικής φροντίδας. (Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων)
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα ανοιχτό παράθυρο λύνει τα πάντα. Σημαίνει όμως ότι ο τακτικός αερισμός, όπου είναι εφικτός και ασφαλής, η σωστή λειτουργία των συστημάτων εξαερισμού και η προσοχή στην ποιότητα του αέρα μπορούν να βοηθήσουν. Οι γονείς δεν μπορούν πάντα να ελέγξουν τις συνθήκες της τάξης, αλλά μπορούν να συζητούν με το σχολείο για πρακτικές πρόληψης και να ενισχύουν στο σπίτι τις συνήθειες που περνούν από το παιδί.
Τα μέτρα πρόληψης που έχουν πραγματική βάση
Δεν χρειάζεται να απολυμαίνουμε τα πάντα με πανικό ούτε να μεγαλώνουμε παιδιά που φοβούνται κάθε επαφή. Χρειάζεται όμως να επιμένουμε σε λίγες απλές συνήθειες που έχουν ουσία.
Το πλύσιμο των χεριών είναι από τις πιο βασικές. Πριν το φαγητό, μετά την τουαλέτα, μετά το φύσημα της μύτης, μετά το παιχνίδι και όταν το παιδί επιστρέφει στο σπίτι, το πλύσιμο με σαπούνι και νερό βοηθά στη μείωση της μετάδοσης λοιμώξεων. Το CDC περιλαμβάνει την υγιεινή των χεριών, τον καθαρισμό όταν χρειάζεται, τον αερισμό, τους εμβολιασμούς και την παραμονή στο σπίτι όταν κάποιος είναι άρρωστος στα καθημερινά μέτρα πρόληψης για τα σχολεία. (Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων)
Εξίσου σημαντικό είναι να μάθει το παιδί να βήχει ή να φτερνίζεται στον αγκώνα του ή σε χαρτομάντιλο, να πετά το χαρτομάντιλο και να πλένει τα χέρια του μετά. Αυτά φαίνονται μικρά, αλλά στο σχολείο κάνουν διαφορά.
Οι εμβολιασμοί, σύμφωνα με τις οδηγίες του παιδιάτρου, είναι επίσης κομμάτι της πρόληψης. Δεν προλαμβάνουν κάθε ίωση, αλλά προστατεύουν από συγκεκριμένες ασθένειες που μπορούν να γίνουν σοβαρές ή να μεταδοθούν εύκολα σε κοινότητες παιδιών.
Γιατί τα αντιβιοτικά δεν είναι λύση για κάθε ίωση
Ένα από τα πιο συχνά λάθη είναι η σκέψη ότι όταν ένα παιδί έχει βήχα, συνάχι ή πυρετό χρειάζεται αντιβίωση για να «περάσει πιο γρήγορα». Οι περισσότερες απλές λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού, όπως το κοινό κρυολόγημα, προκαλούνται από ιούς. Τα αντιβιοτικά δεν δρουν στους ιούς και δεν κάνουν ένα ιογενές κρυολόγημα να φύγει πιο γρήγορα.
Το NHS αναφέρει ξεκάθαρα ότι οι γιατροί δεν συστήνουν αντιβιοτικά για το κρυολόγημα, γιατί δεν ανακουφίζουν τα συμπτώματα ούτε επιταχύνουν την ανάρρωση, αφού τα κρυολογήματα προκαλούνται από ιούς και τα αντιβιοτικά λειτουργούν μόνο σε βακτηριακές λοιμώξεις. (nhs.uk)
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα αντιβιοτικά δεν χρειάζονται ποτέ. Χρειάζονται όταν υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη και όταν το κρίνει ο γιατρός. Η άσκοπη χρήση τους, όμως, δεν βοηθά το παιδί και συμβάλλει στο πρόβλημα της μικροβιακής αντοχής. Γι’ αυτό δεν δίνουμε ποτέ αντιβίωση «επειδή μας περίσσεψε», «επειδή έτσι έκανε πέρσι» ή «για να προλάβουμε τα χειρότερα», χωρίς οδηγία παιδιάτρου.
Πότε ένα παιδί μπορεί να πάει σχολείο με ήπια συμπτώματα
Δεν είναι κάθε συνάχι λόγος απουσίας. Αν ένα παιδί έχει ελαφρύ μπούκωμα ή ήπιο βήχα, αλλά είναι γενικά καλά, δεν έχει πυρετό, τρώει, παίζει, έχει ενέργεια και μπορεί να συμμετέχει στη σχολική ημέρα, πολλές οδηγίες επιτρέπουν την επιστροφή στο σχολείο. Το NHS αναφέρει ότι ένα παιδί μπορεί να πάει σχολείο με ελαφρύ βήχα ή συμπτώματα κοινού κρυολογήματος, όπως καταρροή, πονόλαιμο ή πονοκέφαλο, αρκεί να είναι κατά τα άλλα καλά και να μην έχει υψηλή θερμοκρασία. (nhs.uk)
Αυτό βοηθά και τους γονείς να μη ζουν σε διαρκές δίλημμα. Τα παιδιά θα έχουν συχνά μικροσυμπτώματα μέσα στη χρονιά. Το κριτήριο δεν είναι μόνο αν υπάρχει μύτη ή βήχας, αλλά η γενική εικόνα του παιδιού: έχει πυρετό; είναι καταβεβλημένο; μπορεί να συμμετέχει; χρειάζεται φροντίδα που το σχολείο δεν μπορεί να του παρέχει; τα συμπτώματα επιδεινώνονται;
Πότε πρέπει να μείνει στο σπίτι
Ένα παιδί πρέπει να παραμένει στο σπίτι όταν έχει πυρετό, όταν δεν αισθάνεται αρκετά καλά για να συμμετέχει στην τάξη, όταν έχει συμπτώματα που επιδεινώνονται ή όταν έχει εμετούς, διάρροια ή εικόνα που δείχνει ότι χρειάζεται ξεκούραση και παρακολούθηση.
Το CDC αναφέρει ότι τα παιδιά μπορούν συνήθως να επιστρέψουν όταν έχουν μείνει χωρίς πυρετό για τουλάχιστον 24 ώρες χωρίς τη χρήση αντιπυρετικού και όταν τα συμπτώματα βελτιώνονται. (Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων) Το NHS επίσης συστήνει τα παιδιά με διάρροια ή εμετούς να μείνουν εκτός σχολείου μέχρι να περάσουν τουλάχιστον 48 ώρες χωρίς νέο επεισόδιο. (nhs.uk)
Η παραμονή στο σπίτι δεν είναι τιμωρία ούτε υπερβολή. Είναι χρόνος ανάρρωσης για το παιδί και τρόπος να μειωθεί η μετάδοση σε συμμαθητές και εκπαιδευτικούς.
Πότε χρειάζεται παιδίατρος
Οι γονείς χρειάζεται να επικοινωνούν με παιδίατρο όταν το παιδί έχει υψηλό ή επίμονο πυρετό, έντονη καταβολή, δυσκολία στην αναπνοή, σημάδια αφυδάτωσης, επίμονους εμετούς ή διάρροια, πόνο που δεν υποχωρεί, εξάνθημα που ανησυχεί, έντονο πόνο στο αυτί, συμπτώματα που επιδεινώνονται αντί να βελτιώνονται ή όταν το παιδί έχει χρόνια πάθηση και αρρωσταίνει.
Επίσης, αν οι γονείς νιώθουν ότι «κάτι δεν πάει καλά», είναι καλύτερο να ζητούν ιατρική συμβουλή. Κανένα άρθρο δεν μπορεί να αντικαταστήσει την αξιολόγηση του παιδιάτρου που γνωρίζει το παιδί, το ιστορικό του και την κλινική του εικόνα.
Δεν μπορούμε να αποφύγουμε όλες τις ιώσεις
Ακόμη και με τα καλύτερα μέτρα, τα παιδιά θα αρρωστήσουν μέσα στη σχολική χρονιά. Αυτό δεν σημαίνει ότι απέτυχε ο γονιός, ότι το παιδί έχει απαραίτητα «χαμηλό ανοσοποιητικό» ή ότι το σχολείο δεν προσέχει. Η επαφή με ιούς είναι μέρος της παιδικής καθημερινότητας, ειδικά στις μικρές ηλικίες.
Ο στόχος δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά σε αποστείρωση. Ο στόχος είναι να μειώσουμε τις περιττές μεταδόσεις, να προστατεύσουμε τα πιο ευάλωτα παιδιά, να χρησιμοποιούμε σωστά τα φάρμακα, να κρατάμε το παιδί σπίτι όταν πραγματικά χρειάζεται και να το βοηθάμε να αναρρώνει σωστά.
Η επιστροφή στο σχολείο φέρνει μαζί της βιβλία, φίλους, παιχνίδι, μάθηση, αλλά και ιώσεις. Με ψυχραιμία, σωστή ενημέρωση και λίγες σταθερές συνήθειες, οι οικογένειες μπορούν να διαχειριστούν αυτή την περίοδο χωρίς πανικό και χωρίς υπερβολές.
