Μωρά και οθόνες: τι κερδίζει το παιδί από τη ζωντανή επαφή

Οι οθόνες μπορούν να γίνουν μια γρήγορη λύση όταν ο γονέας χρειάζεται λίγα λεπτά για να τελειώσει μια δουλειά, να μαγειρέψει ή απλώς να πάρει μια ανάσα. Στα μωρά και στα πολύ μικρά παιδιά, όμως, η πιο πολύτιμη «τεχνολογία» για μάθηση παραμένει ο άνθρωπος που τους μιλά, τα κοιτάζει και ανταποκρίνεται στα σημάδια τους.

Η UNICEF επισημαίνει ότι η έρευνα δεν έχει απαντήσει ακόμη σε κάθε ερώτημα για την επίδραση των οθονών στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο. Αυτό που γνωρίζουμε με μεγαλύτερη βεβαιότητα είναι ότι τα μωρά μαθαίνουν μέσα από ζωντανή, αμφίδρομη αλληλεπίδραση: έναν ενήλικα που παρατηρεί, περιμένει την αντίδρασή τους και προσαρμόζει τη φωνή, το πρόσωπο και το παιχνίδι του.

Γιατί η ζωντανή επαφή είναι διαφορετική

Ένα βίντεο μπορεί να είναι πολύχρωμο και να τραβά αμέσως την προσοχή. Δεν μπορεί, όμως, να απαντήσει στο βλέμμα του μωρού, να επαναλάβει έναν ήχο που μόλις έκανε ή να σταματήσει όταν εκείνο δείξει ότι κουράστηκε. Στη ζωντανή επικοινωνία υπάρχει μια συνεχής εναλλαγή: το παιδί δίνει ένα μικρό σήμα και ο ενήλικας ανταποκρίνεται.

Αυτές οι μικρές ανταλλαγές βοηθούν το παιδί να συνδέει λέξεις, εκφράσεις και συναισθήματα. Πριν ακόμη αναπτυχθεί η γλώσσα, το πρόσωπο του φροντιστή αποτελεί βασική πηγή πληροφορίας. Μέσα από αυτό το βλέμμα, το μωρό αρχίζει να καταλαβαίνει αν είναι ασφαλές, αν κάποιος χαίρεται μαζί του και πότε μια κατάσταση αλλάζει.

Η προσοχή χρειάζεται και ήσυχες στιγμές

Η συνεχής ροή γρήγορων εικόνων δεν αφήνει πάντα χρόνο στο μικρό παιδί να επεξεργαστεί όσα βλέπει. Αντίθετα, ένα βιβλίο, ένα απλό τραγούδι ή ένα παιχνίδι με κουτάλια και δοχεία προχωρά με τον ρυθμό του παιδιού. Ο ενήλικας μπορεί να περιμένει, να επαναλάβει και να δώσει χώρο για εξερεύνηση.

Ακόμη και η ανία έχει μια λειτουργία. Ένα παιδί που δεν δέχεται διαρκώς έτοιμα ερεθίσματα δοκιμάζει να βρει μόνο του τι θα κάνει, να επιμείνει λίγο περισσότερο και να ζητήσει επαφή. Αυτή η διαδικασία δεν είναι πάντα ήρεμη, αλλά είναι μέρος της μάθησης.

Ρεαλιστική μείωση, όχι ενοχές

Οι γονείς δεν χρειάζονται άλλη μία πηγή ενοχής. Αν η οθόνη έχει ήδη μπει στην καθημερινότητα, στόχος μπορεί να είναι η σταδιακή αλλαγή. Ξεκινήστε από μία συγκεκριμένη στιγμή της ημέρας: το πρωινό, τη διαδρομή με το καρότσι ή το τελευταίο μισάωρο πριν από τον ύπνο.

Βάλτε στη θέση της οθόνης κάτι απλό και επαναλαμβανόμενο. Ένα καλάθι με ασφαλή καθημερινά αντικείμενα, δύο μικρά βιβλία, μουσική με κίνηση ή μια μικρή «βοήθεια» στην κουζίνα είναι αρκετά. Δεν χρειάζονται ακριβά παιχνίδια ούτε συνεχής ψυχαγωγία από τον ενήλικα.

Όταν η οθόνη είναι απαραίτητη

Υπάρχουν μέρες που η οθόνη θα χρησιμοποιηθεί. Τότε αξίζει να επιλέγουμε περιεχόμενο κατάλληλο για την ηλικία, χωρίς γρήγορες εναλλαγές ή διαφημίσεις, και να μένουμε κοντά στο παιδί. Μια μικρή ερώτηση, ένα σχόλιο ή η σύνδεση αυτού που βλέπει με κάτι πραγματικό μετατρέπει μέρος της παθητικής θέασης σε κοινή εμπειρία.

Καλό είναι επίσης να υπάρχουν σταθερά όρια: ποια συσκευή, ποια ώρα και για πόσο περίπου. Η προβλεψιμότητα μειώνει τις διαπραγματεύσεις και βοηθά το παιδί να καταλαβαίνει ότι η οθόνη έχει αρχή και τέλος.

Πέντε μικρές εναλλακτικές χωρίς οθόνη

Μιλήστε στο μωρό για ό,τι κάνετε, αφήστε το να ακούσει και να μιμηθεί απλούς ήχους, ξεφυλλίστε ένα βιβλίο χωρίς να χρειάζεται να διαβάσετε όλο το κείμενο, παίξτε κρυφτό με ένα πανί και βγείτε για λίγα λεπτά έξω παρατηρώντας δέντρα, ανθρώπους και οχήματα. Η αξία βρίσκεται στην παρουσία και στην ανταπόκριση, όχι στην «τέλεια» δραστηριότητα.

Αν σας ανησυχεί η ανάπτυξη, ο ύπνος, η επικοινωνία ή η συμπεριφορά του παιδιού, συζητήστε το με τον παιδίατρο ή άλλον κατάλληλο επαγγελματία υγείας. Οι γενικές οδηγίες δεν αντικαθιστούν την εξατομικευμένη αξιολόγηση.

Πηγή: UNICEF Parenting – Babies need humans, not screens.

Share it!

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ