Η νέα σχολική χρονιά δεν αγχώνει μόνο τα παιδιά. Αγχώνει και τους γονείς. Και πολλές φορές, πριν ακόμη το παιδί πει ότι φοβάται, ο γονιός έχει ήδη σκεφτεί τα πάντα: πώς θα ξυπνάει, αν θα προσαρμοστεί, αν θα έχει καλή δασκάλα, αν θα κάνει φίλους, αν θα τα πάει καλά στα μαθήματα, αν θα αρρωσταίνει συχνά, αν θα τρώει, αν θα κουράζεται, αν θα αντέξει το πρόγραμμα.
Αυτό το άγχος είναι ανθρώπινο. Οι γονείς κουβαλούν ευθύνη, πρακτικές υποχρεώσεις, έξοδα, χρόνο, μετακινήσεις και αγωνία για το παιδί τους. Όμως τα παιδιά συχνά αντιλαμβάνονται την ανησυχία των μεγάλων ακόμη κι όταν δεν τους λέμε τίποτα άμεσα. Την ακούν στον τόνο της φωνής, τη βλέπουν στις κινήσεις, τη νιώθουν στις συζητήσεις, τη διαβάζουν στην ένταση του σπιτιού.
Έτσι, μερικές φορές, το παιδί δεν αγχώνεται μόνο για τη νέα σχολική χρονιά. Αγχώνεται και επειδή νιώθει ότι ο γονιός του αγχώνεται πολύ γι’ αυτήν.
Το γονεϊκό άγχος περνά χωρίς να το καταλάβουμε
Οι γονείς μπορεί να μιλούν μπροστά στο παιδί για το πόσο δύσκολη θα είναι η χρονιά, για το πόσο αυστηρή είναι η δασκάλα, για το αν θα τα καταφέρει, για το πόσο πρωί πρέπει να ξυπνά, για τα έξοδα, για το πρόγραμμα, για τα μαθήματα, για τις δραστηριότητες. Ακόμη κι αν οι συζητήσεις δεν απευθύνονται στο παιδί, το παιδί ακούει.
Δεν καταλαβαίνει πάντα το περιεχόμενο όπως ένας ενήλικας, αλλά πιάνει το συναίσθημα. Αν το σχολείο παρουσιάζεται σαν κάτι βαρύ, πιεστικό ή απειλητικό, μπορεί να αρχίσει να το περιμένει με ένταση. Αν κάθε αναφορά στον Σεπτέμβριο συνοδεύεται από αναστεναγμούς, βιασύνη ή ανησυχία, το παιδί μπορεί να σκεφτεί ότι κάτι δύσκολο έρχεται.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να προσποιούνται πως όλα είναι εύκολα. Σημαίνει ότι χρειάζεται να προσέχουν πώς μιλούν για τη μετάβαση. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο «θα οργανωθούμε σιγά σιγά για τη νέα χρονιά» και στο «δεν ξέρω πώς θα τα βγάλουμε πέρα πάλι».
Δεν χρειάζεται να φορτώνουμε το παιδί με τις δικές μας ανησυχίες
Ένας γονιός μπορεί να ανησυχεί για πολλά πραγματικά θέματα. Για το αν το παιδί θα προσαρμοστεί, αν θα έχει μαθησιακές δυσκολίες, αν θα κοινωνικοποιηθεί, αν θα πιεστεί, αν θα αντιμετωπίσει συγκρούσεις. Αυτές οι σκέψεις χρειάζονται χώρο, αλλά όχι απαραίτητα μπροστά στο παιδί με όλη τους την ένταση.
Το παιδί χρειάζεται να πάρει από τον γονιό ένα βασικό μήνυμα: «Μπορεί να υπάρξουν δυσκολίες, αλλά θα τις αντιμετωπίσουμε». Αν πάρει το μήνυμα «η νέα χρονιά είναι κάτι που φοβίζει και τους μεγάλους», μπορεί να νιώσει ότι δεν υπάρχει σταθερό έδαφος.
Οι γονείς μπορούν να μιλούν για τις ανησυχίες τους με άλλους ενήλικες, με τον/την σύντροφο, με φίλους, με ειδικούς αν χρειάζεται. Μπροστά στο παιδί, η γλώσσα καλό είναι να παραμένει αληθινή αλλά καθησυχαστική. Όχι ψεύτικη αισιοδοξία, αλλά σταθερότητα.
Το παιδί χρειάζεται προετοιμασία, όχι προειδοποίηση
Πολλές φορές, από άγχος, οι γονείς προσπαθούν να προετοιμάσουν το παιδί με φράσεις που ακούγονται σαν προειδοποιήσεις. «Τώρα τελείωσαν τα αστεία», «από Σεπτέμβριο θα στρωθείς», «θα έχεις διάβασμα», «δεν θα κάνεις ό,τι θέλεις», «θα πρέπει να ξυπνάς νωρίς». Αυτές οι φράσεις μπορεί να ειπωθούν με σκοπό να βάλουν το παιδί σε πρόγραμμα, αλλά συχνά κάνουν τη νέα χρονιά να μοιάζει με τιμωρία.
Η προετοιμασία είναι διαφορετική. Σημαίνει ότι μιλάμε για το τι θα αλλάξει, αλλά με τρόπο που βοηθά το παιδί να νιώσει ικανό. «Σιγά σιγά θα ξαναβρούμε την ώρα του ύπνου», «θα ετοιμάσουμε μαζί τα πράγματά σου», «θα δούμε ποια ρουτίνα μας βοηθά τα πρωινά», «αν κάτι σε αγχώνει, μπορούμε να το συζητήσουμε».
Το παιδί δεν χρειάζεται να φοβηθεί για να συνεργαστεί. Χρειάζεται να καταλάβει τι έρχεται και να νιώσει ότι δεν θα το αντιμετωπίσει μόνο του.
Οι γονείς μπορούν να οργανωθούν χωρίς να μεταδώσουν πανικό
Η οργάνωση βοηθά πολύ το άγχος, αρκεί να μη μετατρέπεται σε εμμονή. Λίστες, τσάντες, ρούχα, πρόγραμμα ύπνου, δραστηριότητες, μετακινήσεις, επικοινωνία με το σχολείο ή τον παιδικό σταθμό μπορούν να μειώσουν την αίσθηση χάους. Όμως όταν όλα γίνονται με ένταση, το παιδί λαμβάνει το άγχος περισσότερο από την οργάνωση.
Μπορούμε να εντάξουμε το παιδί σε μικρές προετοιμασίες με ήρεμο τρόπο. Να διαλέξει κασετίνα, να τακτοποιήσει μερικά πράγματα, να δει την τσάντα του, να μιλήσει για την πρώτη μέρα, να επισκεφθεί αν γίνεται τον χώρο ή να θυμηθεί τι του άρεσε πέρυσι. Η προετοιμασία γίνεται έτσι μια γέφυρα προς τη νέα χρονιά, όχι μια λίστα αγωνίας.
Αν το παιδί αγχώνεται, δεν το ακυρώνουμε
Όταν ένα παιδί πει «δεν θέλω να πάω σχολείο», «φοβάμαι», «κι αν δεν έχω φίλους;», «κι αν δεν μου αρέσει η δασκάλα;», οι γονείς μπορεί να σπεύσουν να απαντήσουν «μην ανησυχείς», «όλα καλά θα πάνε», «δεν υπάρχει λόγος». Αυτές οι φράσεις λέγονται από αγάπη, αλλά μερικές φορές κάνουν το παιδί να νιώθει ότι το συναίσθημά του δεν ακούγεται.
Πιο βοηθητικό είναι να αναγνωρίσουμε πρώτα το άγχος. «Καταλαβαίνω ότι σε αγχώνει», «είναι λογικό να νιώθεις έτσι όταν κάτι αλλάζει», «πολλά παιδιά νιώθουν περίεργα πριν ξεκινήσει η χρονιά». Μετά μπορούμε να περάσουμε στη στήριξη. «Θα δούμε μαζί τι μπορεί να σε βοηθήσει», «θα το πάρουμε βήμα βήμα», «αν κάτι σε δυσκολέψει, θα μου το πεις».
Το παιδί δεν χρειάζεται να ακούσει ότι δεν πρέπει να φοβάται. Χρειάζεται να νιώσει ότι μπορεί να φοβάται και παρ’ όλα αυτά να προχωρήσει.
Προσοχή στις συγκρίσεις με άλλα παιδιά
Οι συγκρίσεις εμφανίζονται συχνά στην αρχή της σχολικής χρονιάς. «Ο αδελφός σου δεν έκανε έτσι», «η φίλη σου ανυπομονεί», «τα άλλα παιδιά χαίρονται», «εσύ γιατί αγχώνεσαι τόσο;». Αυτές οι φράσεις σπάνια βοηθούν. Το παιδί μπορεί να νιώσει ότι το συναίσθημά του είναι λάθος ή ότι απογοητεύει τους γονείς του.
Κάθε παιδί βιώνει τις μεταβάσεις διαφορετικά. Άλλο ενθουσιάζεται με το καινούργιο, άλλο φοβάται, άλλο φαίνεται αδιάφορο αλλά αγχώνεται σωματικά, άλλο ξεσπά στο σπίτι. Η διαφορετικότητα αυτή δεν σημαίνει αδυναμία. Σημαίνει ότι κάθε παιδί χρειάζεται διαφορετικό τρόπο στήριξης.
Η δική μας ηρεμία γίνεται το πλαίσιο του παιδιού
Τα παιδιά δεν χρειάζονται γονείς που δεν αγχώνονται ποτέ. Χρειάζονται γονείς που μπορούν να αναγνωρίσουν το άγχος τους και να το ρυθμίσουν. Ένας γονιός μπορεί να πει: «Κι εγώ έχω πολλά να οργανώσω, αλλά θα τα κάνουμε ένα ένα». Αυτή η φράση δείχνει αλήθεια και σταθερότητα μαζί.
Όταν ο γονιός φροντίζει τον δικό του ύπνο, τον χρόνο του, την οργάνωσή του και τις προσδοκίες του, βοηθά έμμεσα και το παιδί. Αν ο γονιός μπαίνει στη νέα χρονιά εξαντλημένος και υπερφορτωμένος, έχει λιγότερη υπομονή για τις δυσκολίες του παιδιού. Αντίθετα, όταν έχει λίγο περισσότερο χώρο, μπορεί να ανταποκριθεί με περισσότερη ψυχραιμία.
Η φροντίδα του γονιού δεν είναι πολυτέλεια. Είναι μέρος της οικογενειακής ανθεκτικότητας.
Πότε το άγχος χρειάζεται περισσότερη προσοχή
Λίγο άγχος πριν τη νέα σχολική χρονιά είναι συχνό. Αν όμως το παιδί παρουσιάζει έντονη και επίμονη δυσφορία, συχνά σωματικά συμπτώματα, μεγάλη δυσκολία στον ύπνο, έντονη άρνηση, πανικό ή αλλαγές στη συμπεριφορά του που δεν υποχωρούν, οι γονείς καλό είναι να ζητήσουν καθοδήγηση από παιδίατρο, εκπαιδευτικό ή ειδικό ψυχικής υγείας παιδιών.
Το ίδιο ισχύει και για τους γονείς. Αν το άγχος της νέας χρονιάς γίνεται πολύ βαρύ, αν οδηγεί σε συνεχή ένταση, αϋπνία, θυμό ή αίσθηση ότι όλα είναι ανεξέλεγκτα, αξίζει να ζητηθεί υποστήριξη. Δεν χρειάζεται ο γονιός να τα αντέχει όλα μόνος του για να είναι καλός γονιός.
Η νέα χρονιά δεν χρειάζεται να ξεκινήσει με φόβο
Η επιστροφή στο σχολείο, στον παιδικό σταθμό ή στη ρουτίνα είναι μια μετάβαση. Και οι μεταβάσεις, ακόμη κι όταν είναι θετικές, μπορεί να φέρουν άγχος. Το ζητούμενο δεν είναι να εξαφανίσουμε κάθε ανησυχία, αλλά να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον όπου το παιδί νιώθει ότι μπορεί να μιλήσει, να προετοιμαστεί και να δοκιμάσει.
Αν οι γονείς καταφέρουν να δουν πρώτα το δικό τους άγχος, μπορούν να βοηθήσουν καλύτερα και το παιδί. Να μη μετατρέψουν τη νέα χρονιά σε απειλή, αλλά σε αλλαγή που θα τη διαχειριστεί η οικογένεια βήμα βήμα.
Γιατί πολλές φορές το παιδί δεν χρειάζεται να ακούσει μόνο «μην αγχώνεσαι». Χρειάζεται να δει ότι οι μεγάλοι γύρω του μπορεί να έχουν αγωνία, αλλά παραμένουν σταθεροί. Και αυτή η σταθερότητα είναι ίσως το πιο σημαντικό εφόδιο για κάθε νέα αρχή.
