Ένα παιδί μπορεί να αγαπά το σχολείο και ταυτόχρονα να δυσκολεύεται σε κάποια κομμάτια της καθημερινότητάς του: στη σχέση με τους συμμαθητές, στην πίεση μιας εργασίας, στην αλλαγή εκπαιδευτικού ή στην αίσθηση ότι δεν το καταλαβαίνουν. Για τον γονέα, το ζητούμενο δεν είναι να λύσει κάθε δυσκολία στη θέση του παιδιού. Είναι να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε το παιδί να μιλήσει, να ζητήσει βοήθεια και να νιώσει ότι οι σημαντικοί ενήλικες γύρω του συνεργάζονται.
Νέος πρακτικός οδηγός του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, της UNICEF και της UNESCO για την ψυχική υγεία και ευεξία στο σχολείο δίνει έμφαση σε ασφαλή και συμπεριληπτικά περιβάλλοντα, θετικές σχέσεις, κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες, αναγνώριση της δυσφορίας και σύνδεση με κατάλληλη υποστήριξη. Αυτές οι αρχές δεν αφορούν μόνο τους εκπαιδευτικούς. Μπορούν να γίνουν και ένας απλός χάρτης συνεργασίας για την οικογένεια.
1. Ρωτάμε για τη μέρα χωρίς να ζητάμε «αναφορά»
Το «πώς πήγε το σχολείο;» συχνά φέρνει ένα σύντομο «καλά». Πιο συγκεκριμένες και ήρεμες ερωτήσεις ανοίγουν χώρο: «Ποια στιγμή ήταν πιο εύκολη σήμερα;», «Υπήρξε κάτι που σε μπέρδεψε;», «Με ποιον ένιωσες άνετα;». Δεν χρειάζεται ανάκριση ούτε διορθώσεις σε κάθε απάντηση. Η προσεκτική ακρόαση δείχνει στο παιδί ότι μπορεί να επιστρέψει στη συζήτηση όταν θα είναι έτοιμο.
2. Ξεχωρίζουμε το συναίσθημα από τη λύση
Όταν ένα παιδί περιγράφει μια άσχημη στιγμή, η πρώτη ανάγκη του μπορεί να είναι να ακουστεί. Μια φράση όπως «καταλαβαίνω ότι σε στενοχώρησε» δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε με κάθε ερμηνεία του. Σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε την εμπειρία του πριν περάσουμε στο «τι θα κάνουμε τώρα».
3. Μιλάμε για το σχολείο ως ομάδα
Οι γενικεύσεις του τύπου «το σχολείο δεν καταλαβαίνει» ή «ο δάσκαλος πάντα φταίει» μπορεί να κάνουν το παιδί να αισθανθεί ότι βρίσκεται ανάμεσα σε δύο στρατόπεδα. Ακόμη κι όταν υπάρχει πραγματική διαφωνία, βοηθά να εξηγούμε ότι οι ενήλικες θα μιλήσουν για να βρουν μια πρακτική λύση. Η εμπιστοσύνη δεν απαιτεί σιωπή· απαιτεί καθαρή, συγκεκριμένη επικοινωνία.
4. Μοιραζόμαστε παρατηρήσεις, όχι διαγνώσεις
Στη συζήτηση με τον εκπαιδευτικό περιγράφουμε τι βλέπουμε: «Τις τελευταίες δύο εβδομάδες δυσκολεύεται να κοιμηθεί πριν από τη Δευτέρα» ή «λέει ότι μένει μόνο του στο διάλειμμα». Αντί για ετικέτες, ζητάμε και τη σχολική εικόνα: πότε εμφανίζεται η δυσκολία, τι τη μειώνει, ποιο πρόσωπο εμπιστεύεται το παιδί. Έτσι χτίζεται μια κοινή βάση γεγονότων.
5. Συμφωνούμε σε ένα μικρό επόμενο βήμα
Μια μεγάλη λίστα αλλαγών σπάνια εφαρμόζεται. Μπορεί να είναι πιο χρήσιμο να συμφωνηθεί ένα σαφές βήμα: ένας σύντομος έλεγχος με τον εκπαιδευτικό στο τέλος της ημέρας, μια συγκεκριμένη θέση στην τάξη ή ένα πρόσωπο στο οποίο το παιδί μπορεί να απευθυνθεί. Ορίζουμε πότε θα ξαναμιλήσουμε, ώστε η υποστήριξη να μην μείνει σε μια καλή πρόθεση.
6. Δεν κάνουμε το παιδί αγγελιοφόρο
Οι πρακτικές συνεννοήσεις μεταξύ οικογένειας και σχολείου καλό είναι να γίνονται από τους ενήλικες. Το παιδί μπορεί να συμμετέχει ανάλογα με την ηλικία του, αλλά δεν χρειάζεται να μεταφέρει παράπονα ή να αποδείξει ποιος έχει δίκιο. Ο ρόλος του είναι να περιγράψει την εμπειρία του και, όσο μεγαλώνει, να εξασκείται στο να ζητά βοήθεια.
7. Ζητάμε πρόσθετη υποστήριξη όταν η δυσκολία επιμένει
Αν η ανησυχία, η απόσυρση, οι σωματικές ενοχλήσεις ή η άρνηση για το σχολείο επιμένουν και επηρεάζουν ουσιαστικά την καθημερινότητα, δεν περιμένουμε απλώς να περάσουν. Συζητάμε με το σχολείο και με κατάλληλο επαγγελματία υγείας. Ο εκπαιδευτικός μπορεί να παρατηρήσει και να συνδέσει την οικογένεια με υποστήριξη, αλλά δεν καλείται να κάνει διάγνωση.
Η συνεργασία είναι διαδικασία, όχι έκτακτη συνάντηση
Η ασφάλεια στην τάξη χτίζεται όταν το παιδί ξέρει ότι μπορεί να μιλήσει χωρίς να ντραπεί, ότι οι ενήλικες θα ακούσουν χωρίς πανικό και ότι υπάρχει σχέδιο όταν κάτι δυσκολεύει. Οι τακτικές, σύντομες επαφές γονέα και σχολείου είναι συχνά πιο αποτελεσματικές από μια μεγάλη συνάντηση αφού το πρόβλημα έχει διογκωθεί.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας.
